استعلام
-1چنانچه فرد بالغ کمتر از هیجده سال مرتکب جرایم متعدد شامل تعزیری و موجب حد یا قصاص شده باشد و
در خصوص جرایم حدی و قصاصی مطابق ماده 91قانون مجازات اسلامی مصوب 1392احراز گردد که ماهیت
جرم انجامشده یا حرمت آن را درک ننموده و یا در رشد و کمال عقل وی شبهه وجود داشته است و میبایست به
مجازاتهای تعزیری مقرر در ماده 89قانون مجازات اسلامی محکوم شود ،آیا در تعیین مجازات مشارالیه
مقررات ماده 134قانون مذکور ،قاعده تعدد و ماده 510قانون آیین دادرسی کیفری اعمال میشود؟
-2مطابق تبصره 1ماده 285قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392تحقیقات مقدماتی تمامی جرایم افراد
زیر پانزده سال به طور مستقیم در دادگاه اطفال و نوجوانان به عمل میآید؛ لکن مطابق ماده 315قانون مذکور،
رسیدگی به جرایم مشمول صلاحیت دادگاه کیفری یک جرایم موضوع ماده 302اگر توسط افراد بالغ زیر هیجده
سال تمام شمسی ارتکاب یابد ،در دادگاه کیفری یک ویژه رسیدگی به جرایم نوجوانان صورت میگیرد:
الف -آیا تحقیقات مقدماتی این دسته از جرایم باید در دادسرا انجام و در صورت صدور کیفرخواست پرونده به
دادگاه کیفری یک ویژه نوجوانان ارسال شود؟
ب -همچنان که مستحضرید صدور قرار بازداشت موقت در خصوص زیر هیجده سال با عنوان قرار نگهداری
موقت در جرایم مندرج در ماده 237به عنوان مثال قتل عمد با وجود یکی از شرایط موضوع ماده 238قانون
مذکور جایز است .از طرفی صدر ماده 287قانون آیین دادرسی کیفری پس از شرح نحوه اخذ تأمین و چگونگی
دسترسی به اطفال و نوجوانان اعلام مینماید که اخذ کفیل یا وثیقه تنها از متهمان بالای پانزده سال امکانپذیر
است لکن در انتهای ماده مذکور آمده است که در مورد جرایم پیشبینی شده در ماده 237این قانون ،دادسرا یا
دادگاه میتواند با رعایت ماده 238این قانون قرار نگهداری موقت آنان را در کانون اصلاح و تربیت صادر
کند .ب -با این مقدمه ،آیا از ذکر عبارات دادسرا یا دادگاه و جرایم پیشبینی شده در ماده 237در انتهای ماده
287قانون آیین دادرسی کیفری میتوان استنباط نمود که در خصوص دختر بالغ زیر پانزده سال که مرتکب
جرم قتل عمد شده است و مطابق مقررات قانون مجازات اسلامی دارای مسئولیت کیفری نیز میباشد و آزاد
بودن وی موجب از بین رفتن آثار ادله جرم تبانی با متهمان دیگر یا شهود و مطلعان میگردد و بیم فرار یا مخفی
شدن مشارالیه وجود دارد میتوان قرار نگهداری موقت صادر نمود؟
پاسخ اداره کل حقوقی
-1نظر به اینکه اعمال مقررات تعدد ناظر به مجازاتهای تعزیری است و در خصوص افراد نوجوان با عنایت به
ماده 89قانون مجازات اسلامی مصوب ،1392مجازات تعزیری تعیین میشود ،لذا قواعد تعدد جرم در خصوص
جرایم تعزیری ارتکابی توسط نوجوان قابل اعمال است و در فرض سؤال که با انتفای مجازات حد یا قصاص،
مرتکب نوجوان به »مجازات تعزیری« محکوم میشود نیز مقررات تعدد جرم اعمال میشود.
2الف اولاً ،به صراحت تبصره 1ماده 285قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ،1392تحقیقات مقدماتی تمام
جرایم افراد زیر پانزده سال به طور مستقیم در دادگاه اطفال و نوجوانان به عمل میآید و دادگاه کلیه وظایفی را
که طبق قانون بر عهده ضابطان دادگستری و دادسرا است انجام میدهد و اساس ماده 315اصلاحی
1394/3/24قانون مذکور ،جرایم مشمول صلاحیت دادگاه کیفری یک و همچنین دادگاه انقلاب در مواردی که
با تعدد قاضی رسیدگی میشود اگر توسط افراد بالغ زیر هیجده سال تمام شمسی ارتکاب یابد ،در دادگاه کیفری
یک ویژه رسیدگی به جرایم نوجوانان رسیدگی و متهم از کلیه امتیازاتی که در دادگاه اطفال و نوجوانان اعمال
میشود بهرهمند میگردد .بنابراین ،در فرض سؤال جرایم افراد بالغ زیر پانزده سال که در صلاحیت دادگاه کیفری
یک است ،به طور مستقیم و بدون مداخله دادسرا )بدون انجام تحقیقات مقدماتی در دادسرا( در دادگاه کیفری
یک ویژه رسیدگی به جرایم نوجوانان رسیدگی میشود و انجام تحقیقات مقدماتی و رسیدگی و صدور حکم به
عهده دادگاه کیفری یک ویژه رسیدگی به جرایم نوجوانان است؛ در حقیقت ماده 315مخصص تبصره 1ماده
285قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392است.
ثانیاً ،با عنایت به ماده 285قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392تحقیقات مقدماتی جرایم افراد پانزده تا
هیجده سال به استثناء جرایم موضوع مواد 306و 340قانون پیشگفته که به طور مستقیم در دادگاه مطرح
میشود ،در دادسرای ویژه نوجوانان به عمل میآید؛ بنابراین تحقیقات مقدماتی جرایم مشمول صلاحیت دادگاه
کیفری یک و همچنین دادگاه انقلاب در مواردی که با تعدد قاضی رسیدگی میشود ،اگر توسط نوجوان ارتکاب
یابد باید ،در دادسرای ویژه نوجوانان انجام و در صورت احراز جرم از ناحیه نوجوان ،با صدور کیفرخواست در
دادگاه کیفری یک ویژه نوجوانان که طبق ماده 315صالح به رسیدگی است رسیدگی شود.
2ب -مطابق ماده 287قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ،1392اخذ کفیل یا وثیقه تنها از متهمان بالای
پانزده سال امکان پذیر است و در صورت عجز از معرفی کفیل یا ایداع وثیقه یا در مورد جرایم پیشبینی شده در
ماده 237این قانون ،به ترتیب مقرر در قسمت اخیر ماده مذکور رفتار میشود و برای افراد متهم زیر پانزده سال
شمسی )اعم از دختر یا پسر( اخذ کفیل یا وثیقه امکانپذیر نمیباشد و باید مطابق صدر ماده مرقوم رفتار شود.
دکتر احمد رفیعی
سرپرست اداره کل حقوقی قوه قضائیه