نظریه مشورتی ۷/۹۸/۱۱۹۴

طبق بند »ب« ماده 455قانون آیین دادرسی کیفری چنانچه متهم به جهات قانونی قابل تعقیب نباشد یا دادگاه تجدیدنظر به هر دلیل برائت متهم را احراز کند رأی نقض میشود و رأی مقتضی صادر میگردد هر چند محکومٌعلیه درخواست تجدیدنظر نکرده باشد .خواهشمند است در این رابطه به فروض ذیل پاسخ دهید: -1آیا این بند استثنایی بر مفاد ماده 435قانون آیین دادرسی کیفری از حیث عدم نیاز به تجدیدنظرخواهی محکومعلیه است؟ -2آیا بند »ت« ماده 450نیز به همین ترتیب است ) بدون نیاز به تجدیدنظر خواهی( و اگر پاسخ منفی باشد تفاوت ماهوی بین بند »ت« ماده 450قانون آیین دادرسی کیفری با بند »ب« ماده 455قانون آیین دادرسی کیفری چیست؟ -3آیا مفاد تبصره ماده 455قانون آیین دادرسی کیفری نیز مبتنی بر همین امر است .به عبارت دیگر چنانچه دادگاه تجدیدنظر عدم رعایت تشریفات دادرسی را به درجهای از اهمیت بداند که موجب بیاعتباری رأی شود، آیا میتواند نسبت به کسانی که تجدیدنظرخواهی نکردهاند نیز رأی را بیاعتبار اعلام کند .البته با اعتراض برخی افراد موضوع در تجدیدنظر مطرح شده است؟ -4در جریان بزه قتل و ایراد صدمه بدنی غیر عمدی ناشی از بی احتیاطی در امر رانندگی مقصر فوت میکند و پرونده در راستای تبصره 1ماده 85قانون آیین دادرسی کیفری به دادگاه کیفری دو ارسال میشود و دادگاه به جای محکوم کردن ورثه راننده متوفی ،شرکت بیمه مربوطه را محکوم به پرداخت دیه صدمات و قتل غیر عمدی میکند .با اعتراض یکی از مصدومین پرونده در مرجع تجدیدنظر مطرح میشود .چنانچه دادگاه تجدیدنظر معتقد باشد که محکوم کردن شرکت بیمه به پرداخت دیه در پرونده کیفری بدون رعایت تشریفات دادرسی بدون محکوم کردن ورثه راننده متوفی و ...موجب بیاعتباری رأی است ،آیا میتواند رأی را نسبت به سایر مصدومین و اولیای دم مقتول که تجدیدنظرخواهی نکردهاند و البته شرکت بیمه هم اعتراضی ندارد بیاعتبار کند؟ و آیا اساساً تصمیم دادگاه کیفری دو به شرح مذکور مشمول عدم رعایت تشریفات دادرسی به حدی که موجب بیاعتباری رأی باشد میشود؟

1و -2با عنایت به صراحت حکم مقرر در بند »ب« ماده 455قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392و لحاظ وحدت ملاک و الغاء خصوصیت از آن )از حیث عدم ضرورت درخواست تجدیدنظرخواهی محکومعلیه(، حکم مذکور در بندهای »ب« و »ت« مواد 455و 450قانون موصوف از جهت عدم نیاز )ضرورت( تجدیدنظرخواهی محکومعلیه ،اصولا استثناء بر حکم مقرر در ماده 435این قانون است .به عبارت دیگر ،حکم مقرر در بندهای مذکور از مواد موصوف از حیث تجدیدنظرخواهی از آراء ،دارای اثر مطلق بوده و محکومعلیهی را که درخواست تجدیدنظر نکرده باشد را نیز شامل میشود. -3مستنبط از تبصره ماده 455قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ،1392در مواردی که حسب تشخیص مرجع تجدیدنظر ،عدم رعایت تشریفات دادرسی در رأی مورد تجدیدنظرخواهی ،به درجهای از اهمیت باشد که موجب بی اعتباری رأی شود ،مرجع تجدیدنظر رأی تجدیدنظرخواسته را نقض و رأی مقتضی با رعایت تشریفات دادرسی صادر میکند؛ هر چند محکومعلیه درخواست تجدید نظر نکرده باشد. -4در حوادث رانندگی پرداخت دیه مشمول احکام مقرر در »قانون بیمه اجباری خسارت واردشده به شخص ثالث در اثر حوادث ناشی از وسایل نقلیه مصوب «1395است و مطابق ماده 36قانون موصوف ،در حوادث منجر به فوت ،پرداخت خسارت بدنی از سوی بیمهگر نیاز به رأی مرجع قضایی ندارد؛ بنابراین طرح پرونده در دادگاه کیفری به این منظور منتفی است و اگر شرکت بیمه از پرداخت خسارت امتناع کند ،در اجرای تبصره یک ماده 85قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392پرونده به دادگاه ارسال میشود تا دادگاه تعیین تکلیف کند، بنابراین در فرض استعلام که با فوت راننده مقصر ،پرونده در اجرای تبصره یک ماده 85به دادگاه ارسال شده است و دادگاه شرکت بیمه را محکوم کرده و با اعتراض صرفا یکی از مصدومین پرونده به دادگاه تجدیدنظر ارسال شده است ،دادگاه اخیرالذکر رأی صادرشده از دادگاه بدوی را با اصلاح عبارتی و تغییر »محکومیت شرکت بیمه« به »مسئولیت شرکت بیمه به پرداخت« تایید میکند. دکتر احمد رفیعی سرپرست اداره کل حقوقی قوه قضائیه