نظریه مشورتی ۷/۹۸/۱۱۶۷

-7اولاً ،قانون نحوه اهدای جنین به زوجین نابارور در مورد اینکه یک طرف از زوجین قدرت بارداری یا باروری دارد و میخواهد تخمک یا اسپرم از دیگری دریافت کند ساکت است ،آیا قانون در این باره نیز قابلیت اجرایی دارد؟ ثانیاً ،در مسئله اهدای جنین عملا اهداء جنین وجود ندارد بلکه در واقع اذن در اهداء و دریافت اسپرم از مرد اجنبی و یا دریافت تخمک از زن اجنبیه و یا دریافت اسپرم و تخمک از مرد و زن اجنبی است .تکلیف در این گونه موارد چیست؟ -8آیا منظور از اهدای جنین دریافت اسپرم از مرد غیر از زوج میباشد تا زوجه بتواند با اسپرم مرد اجنبی و تخمک خود صاحب فرزند شود .با توجه به اینکه در قانون چنین چیزی مطرح نیست بلکه عنوان اهدای جنین است تکلیف چیست؟ اگر متقاضی دریافت اسپرم صرفاً زنی است که شوهرش فوت کرده یا ازدواج ننموده است تکلیف چیست؟ -9اگر زوجه از طریق فوق باردار شود آیا فرزند متولدشده از آن به شوهرش محرم است؟ آیا از زن و شوهرش و مرد صاحب اسپرم و زن صاحب تخمک و بالعکس ارث میبرند؟ -10با عنایت به قانون اهدای جنین ،خرید و فروش اسپرم و تخمک افراد اجنبی جایز است ؟ -11زوجین با هم توافق کردهاند که زوجه با اسپرم فرد دیگری تحت عنوان اهداء جنین باردار شود و با اسپرم فردی غیر از شوهر و تخمک خود باردار شده؛ حال زوجه تقاضای طلاق دارد به علت اینکه زوج قادر به باردار نمودن زوجه نبوده درخواست طلاق مینماید .در هنگام رسیدگی معلوم میشود فرد صاحب اسپرم محرک زوجه جهت طلاق گرفتن از زوج میباشد تا بتواند او را به عقد خود درآورد .اگر موضوع منتهی به طلاق شود با توجه به اینکه حمل از زوج نبوده فرد مذکور میتواند قبل از وضع حمل با آن زن ازدواج کند؟

-7الف( اولاً ،با توجه به اینکه در ماده یک قانون نحوه اهدای جنین به زوجین نابارور »انتقال جنین به رحم زنانی که پس از ازدواج و انجام اقدامات پزشکی ناباروری آنها )هر یک به تنهایی یا هر دو( به اثبات رسیده« مجاز شمرده شده است و ضمیر »آنها« در عبارت مذکور اشاره به »زوجین« دارد ،لذا راهکار قانونگذار برای درمان ناباروری زوجین در فرضی که صرفاً یکی از ایشان قابلیت باروری ندارد نیز »اهدای جنین« است و قانونگذار اهدای گامت )حسب مورد اسپرم یا تخمک( را به رسمیت نشناخته است. ثانیاً ،همانگونه که در بند ب ماده یک آیین نامه اجرایی قانون مذکور تصریح شده است و نیز با توجه به مفهوم عرفی ادبیات پزشکی» ،جنین قابل اهدا« نطفه حاصل از تلقیح خارج از رحم است که میتواند به دو صورت تازه و یا منجمد باشد و از آنجایی که در ماده یک قانون و نیز آییننامه اجرایی آن اهدای جنین صرفاً از سوی زوجین شرعی و قانونی مجاز شمرده شده است ،تقدم رابطه زوجیت اهداکنندگان بر تاریخ اهدا شرط بوده و اخذ اسپرم یا تخمک از اشخاص مجرد و یا اشخاصی که فاقد رابطه زوجیت هستند ،برای تلقیح خارج از رحم مجاز نمیباشد؛ هر چند در زمان تلقیح بین صاحبان اسپرم و تخمک عقد نکاح منعقد گردد. -7ب و -8الف ،ب و ج( با توجه به پاسخ ارائه شده در بند قبلی ،منتفی است. -9صرفنظر از قانونی بودن یا نبودن باروری زن شوهردار با اسپرم اهدایی ،با توجه به سکوت قانون ،محرمیت و توارث طفل متولد شده و صاحبان اسپرم و تخمک تابع احکام فقهی بوده و برای رسیدگی به دعاوی مربوط باید به منابع معتبر فقهی مراجعه شود. -10آنچه در عرف با عنوان خرید و فروش اسپرم و تخمک از آن یاد میشود ،از شمول قانون نحوه اهدای جنین به زوجین نابارور مصوب 1382خروج موضوعی دارد. -11با توجه به اطلاق ماده 1153قانون مدنی ،زن حامله فرض سؤال باید تا زمان وضع حمل عده نگه دارد. دکتر محمد علی شاه حیدری پور مدیرکل حقوقی قوه قضاییه