استعلام
چنانچه شخصی غیر از مقامات یا مامورین دولت یا نیروهای مسلح شخصی را توقیف یا حبس کند یا در محلی مخفی نماید،
آیا مشمول ماده 583قانون مجازات اسلامی )تعزیرات( مصوب 1375میشود؟
پاسخ اداره کل حقوقی
بازگشت به استعلام شماره 9016/61/38001مورخ 1398/07/09به شماره ثبت وارده 1106مورخ
،1398/07/09نظریه مشورتی این اداره کل به شرح زیر اعلام میگردد:
نظر نخست :با توجه به عبارتپردازی ماده 583قانون مجازات اسلامی 1375که پس از عبارت »غیر آنها« قید »بدون
حکمی از مقامات صلاحیتدار« را آورده است ،نشان میدهد که مصادیق »هر کس« در این ماده ،باید فردی باشد که
بتواند »حکمی« از مقامات صلاحیتدار برای جلب یا توقیف اشخاص دریافت کند .در حالی که در مقررات قانونی چنین
اختیاری برای افراد عادی پیشبینی نشده است .به علاوه قرار گرفتن ماده 583ذیل فصل دهم قانون یاد شده نیز مویدی بر
این استدلال است.
نظر دوم :تعبیر »غیر آنها« در ماده 583قانون مجازات اسلامی 1375شامل اشخاص عادی است .زیرا هرچند این ماده در
زیر عنوان فصل دهم قانون یاد شده با عنوان "تقصیرات مقامات و مامورین دولتی" مقرر شده است ولی اهمیت جرائم
موضوع ماده پیشگفته به اندازهای است که قانونگذار استثنائا در این ماده بر خلاف مواد قبلی فصل دهم ،به اشخاص
عادی نیز اشاره کرده است .مواد 584تا 587مذکور در همین فصل نیز همگی در راستای ماده 583مقرر شده اند که
مقررات آنها درباره همه اشخاص اعم از عادی ،دولتی و نظامی است .به طور ویژه ماده 586درباره مرتکبانی است که
برای ارتکاب جرایم موضوع ماده ،583اسم یا عنوان مجعول یا اسم و علامت مأمورین یا لباس منتسب به آنان را اختیار
کردهاند که نشان میدهد این ماده حالت خاصی از ارتکاب جرم موضوع ماده 583از سوی اشخاص عادی را پیشبینی می
کند .افزون بر این اطلاق تعبیر "غیر آنها" در انطباق با قانون اساسی ،در راستای حفظ حقوق شهروندان بهویژه حق
آزادی تن و آزادی آمد و شد است و از سوءاستفادههای اشخاص عادی در توقیف یا حبس همدیگر جلوگیری میکند.
دکتر احمد رفیعی
معاون اداره کل حقوقی قوه قضاییه