استعلام
طبق ماده 690قانون مجازات اسلامی )تعزیرات( مصوب 1375دادگاه موظف است ضمن تعیین مجازات حبس حکم
به رفع تصرف یا اعاده وضع به حال سابق نیز صادر نماید:
اولاً ،دادگاه در چه زمانی به رفع تصرف عدوانی و در چه زمانی حکم به اعاده وضع به حال سابق صادر میکند؟
ثانیاً ،چنانچه تصرف عدوانی از طریق کشت و زراعت باشد و حکم به رفع تصرف عدوانی صادر شده باشد با توجه به
قاعده فقهی »الزرع للزارع و لوکان غاصباً« و ماده 165قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور
مدنی مصوب 1379اگر موقع برداشت محصول نرسیده باشد و شاکی بدون توافق با محکومعلیه معدوم نمودن زراعت
را تقاضا کند ،آیا اجرای احکام کیفری میتواند دستور معدوم کردن زراعت را صادر کند؟
ثالثاً ،در صورتیکه حکم به رفع تصرف عدوانی صادر شده باشد و تصرف عدوانی از طریق احداث بنا باشد ،آیا با
تقاضای شاکی ،اجرای احکام کیفری میتواند مبادرت به قلع و قمع بنا و مستحدثات نماید یا اینکه قلع و قمع بنا
مستلزم تقدیم دادخواست علیحده است؟
رابعاً ،اگر ملک موضوع تصرف عدوانی از اراضی ملی باشد و دادگاه حکم به رفع تصرف عدوانی صادر کند ،با توجه
به تبصره یک ماده 55قانون حفاظت و بهرهبرداری از جنگلها و مراتع اصلاحی 1348قلع و قمع بنا و مستحدثات و
معدوم نمودن زراعت به صرف صدور حکم امکانپذیر است؟
پاسخ اداره کل حقوقی
بازگشت به استعلام شماره 98-270د مورخ 1398/6/23به شماره ثبت وارده 1047مورخ ،1398/7/1
نظریه مشورتی کمیسیون اجرای احکام مدنی این اداره کل به شرح زیر اعلام میگردد:
اولاً ،مقصود از »اعاده به حال سابق« مذکور در ذیل ماده 690قانون مجازات اسلامی)تعزیرات( مصوب 1375اعاده
وضعیت کرتبندی یا مرز زمین و امثال آن به حالت سابق است و تشخیص آن حسب مورد بر عهده مرجع قضایی
ذیربط است.
ثانیاً ،مطابق ماده 550قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ،1392اجرای احکام رفع تصرف عدوانی ،مزاحمت و
ممانعت از حق ،مطابق مقررات اجرای احکام مدنی است ،لذا در فرض سؤال که ناظر به کشت و زرع در ملک مورد
تصرف عدوانی است ،اجرای احکام کیفری مطابق شرایط و احکام مقرر در ماده 48قانون اجرای احکام مدنی مصوب
1356رفتار مینماید.
ثالثاً ،اجرای حکم رفع تصرف عدوانی و اعاده وضع به حال سابق به استناد ماده 690قانون مجازات اسلامی )تعزیرات(
مصوب ،1375مستلزم قلع و قمع بنا و اشجار و مستحدثات نیست؛ بلکه اجرای احکام فقط محل مورد تصرف را از ید
محکومعلیه خارج و تحویل محکومله مینماید و قلع و قمع موارد مذکور با توجه به مقررات تبصره 2ماده یادشده،
منوط به تقدیم دادخواست به دادگاه و صدور حکم در این خصوص میباشد
رابعاً ،با تصویب ماده 690قانون مجازات اسلامی )تعزیرات( ،1375ماده 55و تبصره الحاقی قانون حفاظت و
بهرهبرداری از جنگلها و مراتع اصلاحی 1348نسخ ضمنی شده و در فرض سؤال باید طبق ماده 690قانون
فوقالذکر عمل نمود.
دکتر محمد علی شاه حیدری پور
مدیرکل حقوقی قوه قضاییه