استعلام
-1با توجه به بند »ب« ماده 29قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392که سازمان اطلاعات سپاه و نیروی
مقاومت بسیج را در زمره ضابطان خاص دادگستری ذکر نموده است و با عنایت به ماده یک قانون حمایت قضایی
بسیج مصوب 1371که به موجب آن اعضای سازمان بسیج مستضعفین میتوانند هنگام برخورد با جرایم مشهود و در
صورت عدم حضور ضابطان دیگر یا عدم اقدام به موقع آنان و با اعلام نیاز آنان اقدام نمایند ،حدود اقدامات آنان به
عنوان ضابط آیا تنها در جرایم مشهود است یا در جرایم غیرمشهود نیز میتوانند به عنوان ضابط عمل نمایند؟
-2در صورتی که مقامات قضایی در جرایم غیرمشهود امری را به سازمان اطلاعات سپاه یا نیروی مقاومت بسیج
ارجاع دهند ،آیا دارای اعتبار قانونی است؟ در صورت ارجاع آیا مشمول تبصره ماده 32قانون آیین دادرسی کیفری
مصوب 1392میشوند؟
-3با توجه به ماده 55قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392که به موجب آن بازرسی اشخاص و اشیا در جرایم
غیرمشهود باید با اجازه موردی مقام قضایی باشد ،آیا دستوراتی که برخی مقامات قضایی جهت بازرسی خودروها به
صورت کلی و معمولاً برای مدت حدود یک ماه خطاب به ضابطان دادگستری صادر مینمایند ،دارای اعتبار قانونی
است؟
پاسخ اداره کل حقوقی
بازگشت به استعلام شماره 39/1/97/123585مورخ 1397/10/03به شماره ثبت وارده 2905مورخ
،1397/10/22نظریه مشورتی کمیسیون آیین دادرسی کیفری ) (1این اداره کل به شرح زیر اعلام میگردد:
-1اولا ،با توجه به بند »ب« ماده 29قانون آیین دادرسی کیفری 1392و ماده یک قانون حمایت قضایی از بسیج
مصوب ،1371اعضای سازمان بسیج مستضعفین صرفا هنگام برخورد با جرایم مشهود و در صورت عدم حضور
ضابطان دیگر یا عدم اقدام به موقع و یا اعلام نیاز آنان ،به منظور جلوگیری از محو آثار جرم و فرار متهم و با وجود
سایر شرایط مذکور در قانون حمایت قضایی از بسیج اقدام مینمایند.
ثانیا ،اعضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و از آن جمله اطلاعات سپاه نیز به صراحت تبصره ماده 5اساسنامه سپاه
پاسداران انقلاب اسلامی مصوب 1361در زمینه مأموریتهای مذکور در مواد 4 ،3 ،2و 5اساسنامه سپاه و نیز در
انجام وظایف مقرر در بند 2ماده 6قانون تأسیس وزارت اطلاعات مصوب 1362ضابط دادگستری محسوب میشوند
و میتوانند در حدود مذکور در قانون اقدام نمایند اعم از آنکه جرم مشهود یا غیرمشهود باشد.
-2بند »ب« ماده 29قانون آیین دادرسی کیفری 1392در تعریف ضابطان خاص مقرر میدارد» :ضابطان خاص شامل
مقامات و مأمورانی که به موجب قوانین خاص در حدود وظایف محولشده ضابط دادگستری محسوب میشوند «...
که مفهوم آن این است که ایشان در خارج از حدود وظایف محوله ،ضابط دادگستری محسوب نمیشوند .بنابراین
ارجاع امر به ضابطان خاص در موضوعات مربوط به جرایم عمومی و نیز مسائل خارج از وظایف اختصاص یافته به
آنها از منظر قانونی ،مشمول تبصره ماده 32قانون یادشده میباشد .معالوصف با توجه به اینکه حسب مواد 34و 35
قانون آیین دادرسی کیفری 1392ضابطان اعم از عام و خاص مکلف به اجرای دستورهای مقامات قضایی میباشند،
در فرض استعلام نیز ایشان با تکلیف دیگری جز متابعت از اجرای دستور قضایی مواجه نمیباشند.
-3مستفاد از اصول 22و 47قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران اصلاحی 1368و مواد 55 ،44و 61قانون آیین
دادرسی کیفری 1392و بندهای یک و هشت مادهواحده احترام به آزادیهای مشروع و حفظ حقوق شهروندی مصوب
1383و ماده 40و ملاک تبصره 2ماده 42قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز مصوب 1392کشف و تعقیب جرایم و
اقداماتی نظیر متوقف نمودن و بازرسی خودروها باید مبتنی بر رعایت قانون و مطابق ترتیبات و قواعدی باشد که در
قانون آمده است .بنابراین در فرض استعلام بازرسی وسایل نقلیه عمومی )اعم از قسمت بار و (...توسط نیروی
انتظامی )ضابطان عام( در جرایم مشهود نیاز به کسب مجوز خاص قضایی ندارد ولکن در خصوص جرایم غیرمشهود
بازرسی از خودروهای مظنون به حمل مواد مخدر یا اسلحه یا کالای قاچاق و یا سایر موارد مظنون باید با اجازه
موردی مقام قضایی باشد و اجازه مقام قضایی به طور عام و کلی نیز در قانون آیین دادرسی کیفری پیشبینی نشده
است .ضمناً متذکر میگردد که بازرسی از خودروها در مبادی ورودی و خروجی کشور مطابق احکام و مقررات خاص
مربوطه میباشد.
دکتر محمد علی شاه حیدری پور
مدیرکل حقوقی قوه قضاییه