استعلام
برابر مفاد مواد 56و 57قانون مجازات اسلامی و مواد 553و 554قانون آیین دادرسی کیفری ،نظام نیمه آزادی
اشتغال با رأی باز به مثابه آزادی مشروط از اختیارات و وظایف دادگاه صادرکننده رأی قطعی است .اولا ،با توجه به
مواد قانونی فوق الذکر،آییننامه سازمان زندانها نسخ شده است؟
ثانیا با وجود تصریح به حبس تعزیر با درجه مربوط،آیا امکان صدور رای باز اشتغال بدون توجه به آن مثل حبس ابد
یا طولانی مدت بیش از پنج سال وجود دارد؟ کدام مرجع قانونی صالح به رسیدگی است؟
پاسخ اداره کل حقوقی
بازگشت به استعلام شماره 9022/1237/34001مورخ 1397/10/10به شماره ثبت وارده 2799مورخ
،1397/10/11نظریه مشورتی کمیسیون آیین دادرسی کیفری ) (1این اداره کل به شرح زیر اعلام میگردد:
اولا ،اشتغال یا عدم اشتغال به کار محکومان زندانی در مراکز اشتغال داخل و یا خارج از موسسه یا زندان موضوع ماده
13و بند »ب« ماده » 66آییننامه اجرایی سازمان زندانها و اقدامات تأمینی و تربیتی مصوب «1384با اصلاحات
بعدی که در حدود اختیارات شورای طبقهبندی زندانیان و بر اساس مقررات ذیربط توسط شورای مذکور و قاضی
ناظر زندان )اجرای احکام کیفری( به عنوان رییس شورای طبقهبندی صورت میگیرد ،به مفهوم اعمال نهاد نظام نیمه
آزادی موضوع مواد 56و 57قانون مجازات اسلامی مصوب 1392که تابع احکام و شرایط خاصی است ،نمیباشد.
ثانیا ،تا تصویب و لازم الاجرا شدن آییننامه اجرایی موضوع ماده 528قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ،1392
»آییننامه اجرایی سازمان زندانها و اقدامات تأمینی و تربیتی مصوب «1384جز در مواردی که مغایر قوانین جدید
التصویب است معتبر میباشد .بدیهی است اساسا آییننامه هم تراز با قانون نیست تا بیاعتباری آن مستلزم نسخ آن به
طور صریح یا ضمنی از سوی مقنن باشد ،بلکه قضات در صورتی که آییننامه را مغایر قانون تشخیص دهند ،برابر
اصل یکصد و هفتادم قانون اساسی نمیتوانند آن را اجرا کنند و مرجع تصویب کننده نیز میتواند با لحاظ تغییر قوانین
نسبت به اصلاح آییننامه اقدام کند.
ثالثا ،مستفاد از مواد 56و 57قانون مجازات اسلامی مصوب 1392و مواد 553و 554قانون آیین دادرسی کیفری
1392این است که اعمال نهاد نظام نیمهآزادی موضوع مواد قانونی پیشگفته به عنوان »شیوهای از اجرای حکم
حبس« تابع احکام و شرایط مقرر در مواد موصوف و در صلاحیت »دادگاه صادرکننده حکم قطعی« است .لذا اعمال
این نهاد به مفهوم مذکور در ماده 56قانون مجازات اسلامی 1392توسط مراجع و مقامات غیر صالح بدون رعایت
درجه حبسهای تعزیری مشمول نهاد مذکور )درجه پنج تا هفت( و دیگر شرایط مقرر در ماده 57قانون پیشگفته فاقد
وجاهت قانونی است و در مورد تحمل کیفر حبس در زندان نیمهباز و مراکز حرفه آموزی و اشتغال تا تصویب
آییننامه اجرایی موضوع ماده 528قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392میتوان طبق »آییننامه اجرایی سازمان
زندانها و اقدامات تأمینی و تربیتی مصوب 1384با اصلاحات بعدی« جز در مواردی که مغایر قوانین لازم الاجرای
موخر است ،عمل نمود.
دکتر محمد علی شاه حیدری پور
مدیرکل حقوقی قوه قضاییه