استعلام
شخصی به اتهام حمل و نگهداری تعداد 20قبضه سلاح غیر مجاز به نحو انبوه به تحمل 13سال حبس تعزیری
محکوم شده است .رأی مذکور به لحاظ عدم اعتراض متهم و وکیل وی و دادستان به مرحله قطعیت رسیده است:
-1چنان چه محکوم علیه و وکیل وی به لحاظ اعلام توبه پیش از قطعیت دادنامه مذکور خواستار تخفیف مجازات
شوند ،آیا موافقت یا عدم موافقت قضات دیوانعالی کشور ضروری است؟
-2اگر دادگاه کیفری یک استان در جهت تخفیف مجازات به لحاظ توبه اقدام نماید،آیا رعایت بند »الف« ماده 37
قانون مجازات اسلامی مصوب 1392الزامی است ؟ )یک یا سه درجه تخفیف(
-3آیا در فرض مذکور علاوه بر تخفیف مجازات ،دادگاه میتواند از تعلیق مجازات استفاده و اعمال نماید؟ آیا
منظور قانونگذار در این فرض از تخفیف شامل تعلیق مجازات هم میشود؟
-4آیا رأی مذکور به لحاظ اعلام توبه قابل فرجامخواهی است و یا اینکه قطعی است؟
-5رأی مذکور به لحاظ اعتراض محکومعلیه به دیوان عالی کشور ارسال شده است .چنانچه پیش از قطعیت
دادنامه و اظهار نظر قضات دیوان عالی کشور ،محکومعلیه درخواست توبه نماید ،آیا پس از اعاده شدن پرونده و
قطعیت دادنامه بر فرض تأیید دادنامه و ابرام باز هم شعبه دادگاه کیفری استان حق اعمال تخفیف مجازات را دارد؟
-6آیا پذیرش توبه پیش از صدور حکم قطعی از ناحیه دادگاه کیفری یک استان وجاهت قانونی دارد؟
پاسخ اداره کل حقوقی
الف -مستنبط از ماده 118قانون مجازات اسلامی مصوب 1392این است که در جرایم تعزیری و در اعمال
مقررات ماده 115قانون مذکور ،مرتکب باید قبل از صدور حکم قطعی )قبل از قطعیت حکم( توبه کند و ادله
مربوط به توبه را نیز تا پیش از قطعیت حکم به مقام قضایی اعم از مقام تعقیب یا رسیدگی ارائه نماید.
چنانچه مرتکب قبل از قطعیت حکم توبه کرده و ادله مربوط به توبه را نیز مطابق ماده 118قانون مجازات
اسلامی مصوب 1392تا پیش از قطعیت حکم به مقام قضایی رسیدگیکننده ارائه نماید ،در هر مرحله از مراحل
دادرسی ،اعم از بدوی ،تجدیدنظر و فرجام میتواند اعمال مقررات توبه را ولو به طور مکرر درخواست کند .بر
این اساس ،اعلام توبه متهم در جرایم مستوجب تعزیر بعد از قطعیت حکم در قانون پیشبینی نشده است و مرجع
قضایی در این خصوص با تکلیفی مواجه نیست؛ فقط میتواند عفو مجرم را توسط رییس قوه قضاییه از مقام رهبری
درخواست نماید.
ب -مستفاد از مواد 117 ،115و 118قانون مجازات اسلامی » 1392توبه« مرتکب در جرایم تعزیری قبل از
قطعیت حکم از موجبات سقوط یا تخفیف مجازات است و چون فرض اعمال مقررات ناظر بر توبه ،مربوط به نفس
اجرای مجازات بوده و در اساس محکومیت متهم بیتأثیر است؛ به نحوی که اگر پس از اعمال مقررات راجع به
توبه ،ثابت شود که مرتکب تظاهر به توبه کرده است ،مطابق ماده 117قانون فوقالذکر ،سقوط مجازات و تخفیف
در نظر گرفته شده ملغی و مجازات اجرا میشود؛ بنابراین در فرض سوال که قبل از تایید دادنامه صادرشده از
دادگاه کیفری یک توسط دیوانعالی کشور محکوم توبه خود را اعلام داشته است ،این امر مانع رسیدگی دادگاه
کیفری یک در احراز توبه مرتکب با فرض تأیید رأی در دیوان عالی کشور به لحاظ عدم وصول توبه¬نامه وی به
دیوان یادشده نمیشود و دادگاه عندالاقتضاء حکم به تخفیف در مجازات )در جرایم تعزیری درجه یک تا پنج( صادر
خواهد کرد؛ بدیهی است دادستان میتواند در صورتی که مخالف تخفیف مجازات باشد ،مطابق ماده 119قانون
مجازات اسلامی مصوب 1392از دیوان عالی کشور درخواست تجدیدنظر کند.
پ -با توجه به پاسخهای فوق ،پاسخ به این سوال نیز روشن است.
دکتر محمد علی شاه حیدری پور
مدیرکل حقوقی قوه قضاییه