استعلام
هر یک از زوجین دارای مالکیت رسمی به میزان سه دانگ مشاع از یک باب منزل مسکونی بوده و محل سکونت
زوجین و دو فرزند آنان همین ملک است .بوده و زوج منزل دیگری جهت اسکان زوجه ندارد:
-1آیا دعوای خلع ید و مطالبه اجرتالمثل زوجه علیه زوج قابل استماع است و آیا ارکان دعوای خلع ید به لحاظ
عدم احراز غصب ابتدایی محرز است یا به لحاظ اذن سابق عدوانی بودن آن منتفی است؟ آیا میتوان گفت قبل از
حدوث اختلاف زوجین ،ملک در حکم عاریه در ید زوج است و خلع ید و اجرت المثل تعلق نمیگیرد و بعد از حدوث
اختلاف ،تاریخ تقدیم دادخواست در حکم غصب بوده و میتوان حکم به خلع ید صادر نمود؟
-2آیا صدور حکم به خلع ید سد باب انفاق واجب نمیشود؟
-3بر فرض صدور حکم خلع ید ،آیا با توجه به ماده 43از قانون اجرای احکام مدنی زوجه نیز به همراه فرزندان
مشترک خود با زوج از ملک اخراج میشوند؟
-4آیا اساسا در خلع ید طرفین دعوا زوج و زوجه باشد خصوصیتی دارد یا حکم عام خلع ید شامل زوجین نیز میگردد
و از احکام غصب تبعیت میکند؟
-5چنانچه زوجه اعلام نماید از کل ملک خلع ید شود حاضر به خروج از ملک است نفقهاش را از ملک مشترک
پرداخت نماید ،آیا میتوان حکم به خلع ید صادر نمود؟
-6آیا قاعده لاضرر و اصل 40قانون اساسی ناظر بر موضوع نیست )اضرار به غیر توسط زوجه و سوء استفاده از
حق(؟
-7آیا زوجه مستحق اجرتالمثل سه دانگ مورد مالکیت خود که خود و زوج و فرزندان مشترک در آن تصرف دارند
میباشد؟
پاسخ اداره کل حقوقی
بازگشت به استعلام شماره 960316مورخ 1397/9/3به شماره ثبت وارده 2609مورخ ،1397/9/20نظریه
مشورتی کمیسیون آیین دادرسی مدنی این اداره کل به شرح زیر اعلام میگردد
-1الف( در فرض سؤال که زوجین مالک مشاعی منزل مسکونی هستند ،اصل بر استحقاق زوجه بر مطالبه اجرتالمثل
است؛ مگر اینکه زوج ثابت نماید که سکونت وی در منزل سهمی زوجه با اذن زوجه و آنهم به صورت مجانی بوده
است.
ب( در مورد خلع ید ،چنانچه زوج ساکن در منزل مذکور باشد ،درخواست زوجه برای خلع ید وی در هر حال مسموع
و قابل رسیدگی است و در صورت صدور حکم بر خلع ید از زوج خلع ید میشود و از آنجا که زوجه با اذن زوج و
از بابت نفقه که بر عهده زوج است ،در ششدانگ منزل ساکن است و در مورد وی حکمی صادر نشده است؛ فقط از
زوج خلع ید میگردد.
-2صرف صدور حکم خلع ید مانع انفاق نیست.
-7 -5 -3با توجه به پاسخ سؤال اول ،پاسخ به سؤالات سوم ،پنجم و هفتم منتفی است.
-4خلع ید در هر حال از احکام غصب تبعیت میکند.
-6اقدام زوجه موافق قانون بوده و سوءاستفاده از حق نیست.
دکتر محمد علی شاه حیدری پور
مدیرکل حقوقی قوه قضاییه