استعلام
شخصی در خرداد سال 1395فوت نموده است و مهریه زوجه وی که سال 1353ازدواج نموده است ،سی هزار
تومان است؛ در چنین فرضی مهریه زوجه چگونه محاسبه میشود؟
توضیح آنکه در خصوص موضوع ،سه دیدگاه مختلف به شرح زیر قابل طرح است :دیدگاه نخست :با توجه به
اینکه زوج در سال 1395فوت کرده است و ماده 3آییننامه اجرایی قانون الحاق یک تبصره به ماده 1082قانون
مدنی مصوب 1377/2/13هیأت وزیران ،تاریخ فوت را مبنای محاسبه قرار داده است؛ بر این اساس ،اعم از آنکه
زوجه مهریه خود را در سال 1395مطالبه کرده باشد و یا در سال ،1405باید بر اساس شاخص اعلامی بانک
مرکزی در سال 1394مهریه وی محاسبه شود .دیدگاه دوم :چنانچه زوجه در خرداد 1395مهریه خود را مطالبه
کند ،مهریه وی بر اساس شاخص سال 1394محاسبه و پرداخت میشود و در سالهای بعد به دلیل تعیین شاخص
سال 1395دیگر نمیتواند مابهالتفاوت سه ماه را بر اساس شاخص اعلامی برای سال 1395مطالبه کند )قاعده
اقدام(؛ اما اگر مهریه در سال 1405مطالبه شود ،از آنجا که شاخص سال 1395مشخص است ،باید بر اساس
شاخص همین سال مهریه محاسبه و پرداخت شود.
دیدگاه سوم :چنانچه زوجه در سال 1395مهریه خود را مطالبه نماید ،مهریه بر اساس شاخص سال 1394محاسبه
میشود که در سالهای بعد به دلیل تعیین شاخص سال 1395میتواند مابهالتفاوت سه ماه را بر اساس شاخص
سال 1395دریافت کند و در صورتی که در سال 1405مهریه خود را مطالبه نماید ،با توجه به مشخص بودن
شاخص سال ،1395مهریه بر اساس شاخص همین سال محاسبه و وصول میشود .با توجه به توضیحات فوق،
خواهشمند است به پرسشهای زیر پاسخ دهید:
-1چنانچه زوجه که همسر وی در سال 1395فوت کرده است ،مهریه خود را در خرداد همان سال مطالبه کند،
آیا مهریه وی بر اساس شاخص سال 1394محاسبه میشود؟ در سال بعد که شاخص سال 1395مشخص میشود،
آیا زوجه میتواند مهریه خود را تا خرداد 1395مطالبه کند و یا آنکه مابهالتفاوت این چند ماه را نمیتواند در
سالهای بعد مطالبه کند؟
-2چنانچه در فرض سؤال ،زوجه مهریه خود را در سال 1405مطالبه کند ،با توجه به اینکه شاخص سال 1395
)سال فوت زوج( مشخص است ،مهریه زوجه باید بر اساس شاخص سال 1395محاسبه شود و یا بر اساس شاخص
سال 1394؟
پاسخ اداره کل حقوقی
1و -2اولاً ،منظور از شاخص سالانه موضوع ماده 522قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور
مدنی مصوب 1379نرخ تورم سالانه براساس میانگین اعداد شاخص قیمت در یک سال منتهی به هر ماه میباشد؛
اما در خصوص مهریه مقصود ،سال شمسی است.
ثانیاً ،هرچند قانون استفساریه تبصره ذیل ماده 1082قانون مدنی مصوب ،1376منظور از زمان تأدیه مهریه موضوع
تبصره الحاقی 1376/4/29به ماده یادشده را زمان اجرای حکم قطعی و لازمالاجرا دانسته است؛ اما نظر بر اینکه
وفق تبصره یاد شده ،مهریه وجه رایج متناسب با تغییر شاخص قیمت سالانه زمان تأدیه به نسبت سال وقوع عقد
پرداخت میشود ،محاسبه مهریه به شرح مذکور در این تبصره مستلزم تحقق عنوان شاخص سالانه است که این
عنوان صرفاً بر شاخص سال قبل از تأدیه صدق میکند و در خصوص سال زمان تأدیه ،چنین شاخصی تحقق نیافته
تا بر اساس آن امر محاسبه صورت گیرد .بنابراین ،همانگونه که در ماده 2آییننامه اجرایی این تبصره مصوب
1377/2/13هیأت وزیران آمده است ملاک ،متوسط شاخص بها در سال قبل و به ترتیب تعیین شده در این
آییننامه است و زوج ملزم به پرداخت مهریه وجه رایج بر اساس متوسط شاخص بها در سال قبل است و مابهالتفاوت
شاخص سال قبل و شاخص سالانه زمان اجرای حکم قطعی و لازمالاجرا پس از تحقق این شاخص ،قابل مطالبه
نمیباشد.
ثالثاً ،ماده 1082قانون مدنی و تبصره الحاقی به آن و قانون استفساری ه این تبصره در مقام بیان فرض غالب است
)از حیث احتساب زمان پرداخت( و مطالبه مهریه پس از فوت زوج ،تابع عمومات حاکم بر تقسیم ترکه؛ از جمله
مواد 868و 869قانون مدنی است و ماده 3آیین نامه اجرایی تبصره یادشده مصوب 1377/2/13هیأت وزیران
نیز همسو با عمومات اخیرالذکر است و در فرض مطالبه مهریه زوجه از ترکه زوج متوفا ،از آنجا که مهریه زوجه
حال بوده است و به این نحو نبوده که به واسطه فوت زوج حال شود )ماده 231قانون امور حسبی مصوب ،(1319
محاسبه مهریه از ترکه زوج متوفا )موضوع ماده 3آییننامه اجرایی یادشده( ،تابع ملاک مقرر در ماده 2همین
آییننامه و بر اساس شاخص بها در سال پیش از فوت زوج است.
دکتر محمدعلی شاه حیدری پور
مدیر کل حقوقی قوه قضاییه