نظریه مشورتی ۷/۱۴۰۵/۲۸۴

با توجه به حکم ماده 428قانون مجازات اسلامی مصوب 1392و قید جریحهدار شدن احساسات عمومی در این ماده که یکی از شروط امکان پرداخت دیه از بیتالمال است؛ خواهشمند است به پرسشهای زیر پاسخ دهید -1 :آیا جنایت موضوع این ماده باید بالفعل باعث جریحهدار شدن احساسات عمومی شود یا در صورتی که نوع جنایت بهگونهای باشد که شأنیت و قابلیت جریحه دار نمودن احساسات عمومی را داشته باشد ،برای تحقق آن کافی بوده و مشمول حکم مقرر در این ماده است؟ -2آیا قید جریحه دار شدن احساسات عمومی مربوط به زمان وقوع جنایت است و یا اگر جنایت در لحظه وقوع ،چنین اثری نداشته باشد؛ اما پس از گذشت زمان و اطلاع مردم و دخالت عوامل دیگر مانند رسانهها ،باعث جریحه دار شدن احساسات عمومی شود ،باز هم مشمول حکم ماده یاد شده است؟

-1در ماده 428قانون قانون مجازات اسلامی مصوب 1392شأنیت و قابلیت نوع جنایت به تنهایی برای تحقق عنوان »جریحهدار کردن احساسات عمومی« موضوع این ماده کفایت نمیکند؛ زیرا عبارت قانونگذار در این ماده در تحقق اثر خارجی و عینی )بالفعل( ظهور دارد؛ بر این اساس ،شمول حکم این ماده و پرداخت فاضل دیه از بیتالمال ،مستلزم احراز جریحه دار شدن احساسات عمومی به همراه دیگر شرایط قانونی است و تشخیص آن در صلاحیت مقام قضایی میباشد؛ ضمن آنکه ،پرداخت دیه از بیتالمال )فاضل دیه( ،حکمی استثنایی و خلاف اصل است و در تفسیر آن باید به »قدر متیقن« عمل شود. -2شرط »جریحهدار شدن احساسات عمومی« به معنای لزوم تحقق آن در لحظه وقوع جنایت نیست؛ بنابراین، چنانچه در فاصله زمانی وقوع جنایت و اتخاذ تصمیم قضایی ،در نتیجه آشکار شدن ابعاد جرم یا انتشار اطلاعات صحیح مربوط به آن ،احساسات عمومی به طور واقعی جریحهدار شود ،حکم مقرر در ماده 428قانون مجازات اسلامی مصوب 1392جاری است؛ مشروط بر آنکه ،جریحهدار شدن احساسات عمومی ،ناشی از جنایت ارتکابی باشد و نه صرف بازتاب رسانهای شدن آن. دکتر محمدعلی شاه حیدری پور مدیر کل حقوقی قوه قضاییه