استعلام
به استحضار می رساند در مواردی ساخت و سازها و تغییر کاربری غیر مجاز به دلایل نامعلوم به مراجع قضایی
اعلام نمیشود و پس از سپری شدن مدت سه سال و با هماهنگی برخی اشخاص و زمانی که مجازات مرتکبان
مشمول مرور زمان شده است ،اعلام جرم میشود؛ در این موارد صدور قرار موقوفی و مختومه کردن پرونده،
زمینه سودجویی زمینخواران را بیشتر فراهم میآورد؛ .بدین توضیح که اراضی تغییر کاربری یافتهای که دارای
قرار موقوفی تعقیب میباشند ،با قیمت بیشتری معامله میشوند .با توجه به توضیحات پیشگفته و نظر به اینکه
در جرم تغییر کاربری غیر مجاز در صورت سپری شدن مدت سه سال از تاریخ ارتکاب جرم و صدور قرار موقوفی
تعقیب اغلب وجه دیگر موضوع که اعاده به وضع سابق میباشد و مشمول مرور زمان نمیشود در احکام صادره
مغفول می ماند ،خواهشمند است اعلام فرمایید :آیا صدور دستور اعاده به وضع سابق در صورت سپری شدن مدت
سه سال از تاریخ ارتکاب جرم تغییر کاربری صرف نظر از صدور یا عدم صدور قرار موقوفی تعقیب مرتکب،
منطبق با موازین قانونی است؟
پاسخ اداره کل حقوقی
اولاً ،در تقسیمبندی مجازاتهای تعزیری به شرح ماده 19قانون مجازات اسلامی مصوب ،1392مجازاتی با عنوان
»قلع و قمع« وجود ندارد؛ بر این اساس ،قلع و قمع بنا موضوع ماده 3قانون حفظ کاربری اراضی زراعی و باغها
مصوب 1374با اصلاحات و الحاقات بعدی نیز ماهیت مجازات ندارد؛ بلکه ماهیت حقوقی دارد و تکلیف دادگاه
رسیدگی کننده به بزه تغییر کاربری غیر مجاز است که در صورت احراز تحقق این بزه ،حکم به قلع و قمع بنا به
استناد ماده 3اخیرالذکر صادر کند.
ثانیاً ،صدور حکم به قلع و قمع بنا در بزه تغییر کاربری غیر مجاز موضوع ماده 3قانون حفظ کاربری اراضی
زراعی و باغها مصوب 1374با اصلاحات و الحاقات بعدی ،صرفاً در صورت احراز تحقق بزه و ضمن صدور
حکم محکومیت مرتکب توسط مرجع قضایی امکانپذیر است؛ بنابراین ،در مواردی که دادگاه حکم برائت متهم را
صادر می کند یا به لحاظ شمول مرور زمان ،مرتکب بزه مذکور قابل تعقیب نیست ،صدور حکم به قلع و قمع بنا
نیز منتفی است؛ اما چنانچه حکم محکومیت مرتکب این بزه صادر و قطعی شده و با سپری شدن مدت پنج سال از
تاریخ قطعیت حکم به هر علتی اجرا نشده باشد ،با توجه به بند »ث« ماده 107قانون مجازات اسلامی مصوب
، 1392مشمول مرور زمان است؛ اما قلع و قمع بنا که جزء لاینفک حکم کیفری است ،از آنجا که ماهیت مجازات
ندارد و امری حقوقی است ،مشمول مرور زمان موضوع ماده 107قانون اخیرالذکر نمیشود.
دکتر محمدعلی شاه حیدری پور
مدیر کل حقوقی قوه قضاییه