نظریه مشورتی ۷/۱۴۰۴/۸۵

طبق ماده 458قانون آیین دادرسی کیفری ،دادگاه تجدیدنظر استان اجازه تشدید مجازات تعزیری و اقدامات تأمینی و تربیتی در صورت عدم تجدیدنظر خواهی شاکی یا دادستان را ندارد .با توجه به اینکه فصل اول بخش چهارم قانون آیین دادرسی کیفری )از ماده 426تا (447مشتمل بر کلیات مقررات مربوط به اعتراض به آرا؛ اعم از تجدید نظرخواهی و فرجامخواهی ،فصل دوم آن )مواد 448تا (461مشتمل بر مقررات اختصاصی رسیدگی در دادگاه تجدید نظر استان و فصل سوم )از ماده 462تا (473مشتمل بر مقررات اختصاصی رسیدگی در دیوان عالی کشور است و مقرره مندرج در ماده 458قانون آیین دادرسی کیفری راجع به منع تشدید مجازات تعزیری در صورت عدم تجدید نظرخواهی شاکی یا دادستان ،به دادگاه تجدید نظر استان اختصاص دارد و در مقررات مربوط به رسیدگی در دادگاه کیفری یک و دیوان عالی کشور ،منعی برای تشدید مجازات در دادگاه همعرض تقنین نشده و در صورت تردید ،اصاله الاباحه ،جریان دارد .علاوه بر آن وفق

اداره کل »نقض رأی دادگاه کیفری از سوی شعبه دیوان عالی کشور و ارجاع به شعبه همعرض ،وضعیت پرونده را به زمان قبل از صدور رأی بر میگرداند و در واقع دیوان عالی کشور صرفاً رأی را نقض میکند «...؛ بنابراین با نقض رأی از سوی دیوان عالی کشور ،اساساً رأی قبلی وجود ندارد تا در مقام قیاس و نسبت به آن تشدید مجازات مطرح شود؛ لذا خواهشمند است ارشاد فرما یید در صورتی که رأی دادگاه کیفری )نظامی( در دیوان عالی کشور نقض و جهت رسیدگی به دادگاه همعرض ارجاع شود ،آیا دادگاه همعرض )با فرض عدم اعتراض شاکی یا دادستان(، مکلف است در مقام تعیین مجازات تعزیری یا اقدامات تأمینی و تربیتی ،مجازاتی معادل یا کمتر از مجازات مندرج در دادنامه منقوض )اولیه( تعیین نماید؟ به تعبیر دیگر آیا قاعده منع تشدید مجازات تعزیری یا اقدامات تأمینی و تربیتی در صورت عدم تجدید نظرخواهی شاکی یا دادستان ،در مرحله فرجامخواهی یا اعاده دادرسی نیز لازمالرعایه است؟ پاسخ: الف -با اتخاذ ملاک از ماده 458قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392در منع تشدید مجازات تعزیری ،در مواردی که محکوم فرجامخواهی کرده و در نتیجه آن ،دیوان عالی کشور رأی صادره را نقض و پرونده را جهت رسیدگی مجدد به دادگاه تالی ارجاع کرده است ،موجب قانونی جهت تشدید مجازات وجود ندارد و اقتضای تفسیر قانون به نفع متهم نیز این امر را تأیید میکند. ب -با اتخاذ ملاک از ماده 458قانون آیین دادرسی کیفری و الغاء خصوصیت از این ماده و همچنین از آنجا که اعاده دادرسی کیفری موضوع ماده 474قانون آیین دادرسی کیفری به نفع محکوم پذیرفته میشود ،دادگاه همعرض نمی تواند پس از رسیدگی ،مجازات مندرج در دادنامه مورد اعاده دادرسی را تشدید کند؛ اما تغییر عنوان مجرمانه و اصلاح مواد قانونی بلامانع است. دکتر احمد محمدی باردئی مدیر کل حقوقی قوه قضاییه