نظریه مشورتی ۷/۱۴۰۴/۷۰۳

مطابق عمومات حاکم بر اجرای احکام مدنی و موادی مانند ماده 160قانون اجرای احکام مدنی مصوب ،1356 توافقات طرفین اجرای حکم مربوط به ترتیب اجرا و یا سازش در این خصوص است .چنانچه طرفین خارج از دادگاه و در واحد اجرای احکام مدنی توافقی کنند که به نحوه و ترتیب اجرا مربوط نیست و خارج از مفاد اجراییه برخی تعهدات را بر عهده بگیرند و اصالت و اعتبار این توافق را در واحد اجرای احکام مدنی تأیید کنند، در این خصوص خواهشمند است به پرسشهای زیر پاسخ دهید: -1چنانچه طرفین در توافق خود به مختومه شدن پرونده اجرایی تصریحی نکرده باشند ،آیا واحد اجرای احکام مدنی عملیات اجرایی را ادامه خواهد داد؟ -2در صورتی که در توافق صورت گرفته یکی از تعهدات محکومله اعلام رضایت نسبت به پرونده اجرایی باشد؛ اما وی به این تعهد عمل نکند؛ اما مفاد توافق ،متضمن سازش و برخی تعهدات متقابل باشد ،آیا واحد اجرای احکام مدنی عملیات اجرایی را به سبب عدم اعلام رضایت محکومله ادامه خواهد داد؟ -3اگر در توافق طرفین قید شود که در صورت اجرای تعهدات موضوع سازش پرونده اجرایی مختومه خواهد شد ،آیا واحد اجرای احکام به سبب اصل حصول سازش پرونده اجرایی را مختومه خواهد کرد و اجرا یا عدم اجرای تعهدات سازش ،اثری ترافعی و خارج از محدوده اجرا است؟

-1اولاً ،مطابق ماده 40قانون اجرای احکام مدنی مصوب ،1356طرفین می توانند در خصوص اجرای حکم، قراری گذارده و مراتب را به اجرا اعلام نمایند؛ به قیاس اولویت ،طرفین میتوانند در اجرای احکام در خصوص موضوع تو افق کنند؛ اما ماده یاد شده ،ناظر به اجرای مدلول حکم از قبیل چگونگی و مدت اجرای آن است و از توافق خارج از موضوع اجرا منصرف میباشد؛ بنابراین ،هرگاه توافق خارج از موضوع اجرا باشد؛ هر چند مطابق عمومات برای طرفین لازم و نافذ است؛ اما مطالبه اجرای مفاد آن از طرف دیگر ،امری ترافعی بوده و مستلزم رسیدگی قضایی است. ثانیاً ،با توجه به مدلول ماده 160قانون یاد شده که در مقام تعیین تکلیف حق اجرا در این خصوص است ،به نظر می رسد با سازش طرفین و یا ترتیب مقرر بین آنان ،عملیات اجرایی خاتمه می یابد و در حقیقت محکومله در اجرای ماده 24همان قانون ،رضایت ضمنی خود را مبنی بر تعطیلی عملیات اجرایی به دادگاه اعلام کرده است؛ در این صورت ،اختلافات بعدی تأثیری در قضیه ندارد و موجب نمیشود پرونده اجرایی بار دیگر به جریان افتد. با توجه به مراتب پیشگفته و به سبب سازش و یا توافق طرفین خارج از موضوع و مفاد اجراییه و تأیید و تصدیق آن نزد دادرس اجرای احکام مدنی ،پرونده اجرایی مختومه میشود و ضرورتی به اعلام رضایت جداگانه محکومله مبنی بر این امر نیست و اجرا یا عدم اجرای مفاد توافق و ترتیبات آن از سوی هر یک از طرفین ،امری ترافعی و مستلزم رسیدگی جداگانه است. 2و -3با توجه به مراتب پیشگفته ،در فرض سؤال ،مختومه شدن پرونده اجرایی مستلزم اعلام رضایت جداگانه محکومله به واحد اجرای احکام نیست و صرف ارائه توافقنامه به شرح یاد شده به معنای اعلام رضایت ضمنی است؛ مگر آنکه هدف از تصریح به لزوم اعلام رضایت در توافقنامه ،مشروط دانستن مختومه شدن پرونده اجرایی به انجام تعهدات متقابل بوده باشد که امری مصداقی و تشخیص آن حسب مورد بر عهده مرجع قضایی مربوط است. دکتر محمدعلی شاه حیدری پور مدیر کل حقوقی قوه قضاییه