نظریه مشورتی ۷/۱۴۰۴/۶۴۷

نظر به اینکه بر اساس بند »ث« ماده 113قانون برنامه پنجساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران مصوب 1403 و ماده 12و ذیل آن و ماده 13آییننامه اجرایی این بند مصوب 1403/12/26هیأت وزیران ،گواهی انحصار وراثت صادره از سوی سازمان ثبت احوال ظرف ده روز از تاریخ ابلاغ قابل اعتراض در هیأت حل اختلاف موضوع ماده 3قانون ثبت احوال و رأی هیأت مذکور ظرف بیست روز از تاریخ ابلاغ قابل اعتراض در دادگاه صالح است، در خصوص مقررات یادشده ،خواهشمند است به پرسشهای زیر پاسخ دهید: -1چنانچه اعتراض به گواهی انحصار وراثت یا رأی هیأت حل اختلاف خارج از مهلت مقرر قانونی تقدیم شود، پذیرش و رسیدگی به این نوع اعتراض بر عهده کدام مرجع است؟ -2در صورتی که اعتراض به این گواهی و رأی هیأت حل اختلاف خارج از مهلت مقرر قانونی؛ اما مستند به جهات و معاذیر موجه از قبیل موارد مذکور در ماده 306قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب 1379باشد ،آیا میتوان به این معاذیر استناد کرد؟ در صورت مثبت بودن پاسخ ،رسیدگی به این معاذیر بر عهده کدام مرجع است و مهلت جدید پس از رفع عذر چه مدتی است؟ -3هیأت حل اختلاف صالح برای رسیدگی به اعتراض نسبت به گواهی انحصار وراثت صادر شده از سازمان ثبت احوال کشور ،هیأت مستقر در کدام حوزه است؟ -4آیا رسیدگی به اعتراض به رأی هیأت حل اختلاف موضوع ماده 3قانون ثبت احوال مصوب 1355با اصلاحات و الحاقات بعدی در دادگاه صالح ،مستلزم تقدیم دادخواست و طرح دعوا به طرفیت سازمان ثبت احوال کشور است؟ -5چنانچه اعتراض ذینفع به گواهی انحصار وراثت متضمن ترافع و مستلزم اقامه دعوا از قبیل؛ اثبات نسب و تنفیذ وصیتنامه باشد ،هیأت حل اختلاف در خصوص اعتراض چه تصمیمی باید اتخاذ کند؟

1و -2اولاً ،به موجب بند »ث« ماده 113قانون برنامه پنج ساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران مصوب 1403و مواد 12و 13آییننامه اجرایی این بند مصوب 1403/12/26هیأت وزیران ،گواهی انحصار وراثت صادره از سوی سازمان ثبت احوال ظرف ده روز از تاریخ ابلاغ در هیأت حل اختلاف موضوع ماده 3قانون ثبت احوال قابل اعتراض است و رأی هیأت نیز ظرف بیست روز از تاریخ ابلاغ در دادگاه صالح قابل اعتراض است. ثانیاً ،در قانون ثبت احوال مصوب 1355با اصلاحات و الحاقات بعدی و آییننامه طرز رسیدگی هیأتهای حل اختلاف اسناد ثبت احوال مصوب 1356/8/16هیأت وزیران و همچنین آییننامه صدرالذکر قابلیت پذیرش یا عدم پذیرش عذر موجه برای تقدیم اعتراض خارج از مهلت قانونی و رسیدگی یا عدم رسیدگی به این ادعا ذکر نشده است؛ اما موارد معاذیر قانونی تقدیم اعتراض به آراء خارج از مهلت مقرر در ماده 306قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب 1379ذکر شده است. نظر به اینکه ،هدف از پذیرش معاذیر قانونی جلوگیری از تضییع حقوق اشخاص است که به لحاظ وجود موانعی که ایجاد و رفع آن خارج از اراده آنها است ،قادر به اقدام در مهلت مقرر قانونی نبودهاند ،به نظر میرسد معاذیر موجه؛ از قبیل مواد مندرج در ماده 306قانون یادشده و استناد به آن در مرجع رسیدگی به اعتراض به گواهی انحصار وراثت )حسب مورد هیأت حل اختلاف و یا دادگاه صالح( قابل پذیرش و رسیدگی است و در فرض پذیرش معاذیر قانونی ،مهلت جدید اعطا نمیشود و بازه زمانی که عذر مورد نظر وجود داشته است ،جزء مهلت محاسبه نمیشود. -3نظر به اینکه وفق بند »ث« ماده 113قانون برنامه پنجساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران مصوب 1403 و ماده 10آیین نامه اجرایی این بند مصوب 1403/12/26هیأت وزیران ،گواهی انحصار وراثت ظرف بیست روز پس از ثبت واقعه وفات به وسیله سازمان ثبت احوال کشور؛ از طریق سا مانه و به طرز متمرکز صادر میشود و با عنایت به ماده 3قانون ثبت احوال مصوب 1355با اصلاحات و الحاقات بعدی ،هیأت حل اختلاف اداره ثبت احوالی که سند وفات را تنظیم کرده است ،مرجع رسیدگی به اعتراض به گواهی حصر وراثت صادره است. -4اولاً ،با توجه به اطلاق ماده 48قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب ،1379 رسیدگی به اعتراض به رأی هیأت حل اختلاف موضوع ماده 3قانون ثبت احوال مصوب 1355با اصلاحات و الحاقات بعدی و ماده 12آییننامه صدرالذکر ،در خصوص گواهی انحصار وراثت ،مستلزم تقدیم دادخواست است. ثانیاً ،نظر به اینکه اعتراض به گواهی انحصار وراثت ناظر به اقدام اداره ثبت احوال است ،این اداره باید طرف دعوا قرار گیرد. -5اولاً ،اظهارنظر در مواردی از قبیل اثبات نسب و تنفیذ وصیت نامه )عادی( از جمله امور ترافعی و در صلاحیت مرجع قضایی و خارج از صلاحیت هیأت حل اختلاف موضوع ماده 3قانون ثبت احوال مصوب 1355با اصلاحات و الحاقات بعدی و ماده 12آییننامه صدرالذکر است؛ بنابراین در فرض سؤال ،چنانچه اعتراض ذینفع به گواهی انحصار وراثت متضمن و مستلزم اقامه دعوا از قبیل موارد فوق باشد ،هیأت حل اختلاف صلاحیت رسیدگی به این موارد را ندارد و رسیدگی به آن ،مستلزم اقامه دعوا در مرجع قضایی صالح است؛ بنابراین هیأت حل اختلاف نسبت به رد اعتراض ،اتخاذ تصمیم میکند. ثانیاً ،با توجه به موارد قطعیت گواهی انحصار وراثت به شرح مذکور در بندهای ماده 17آییننامه اجرایی بند »ث« ماده 113قانون برنامه پنجساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران )موضوع صدور گواهی انحصار وراثت توسط سازمان ثبت احوال کشور( مصوب 1403/12/26هیأت وزیران و با لحاظ ماده 18این آییننامه که مقرر میدارد: »در صورت صدور حکم قطعی از سوی مراجع قضایی در مواردی از قبیل اثبات یا نفی نسب که مؤثر بر مفاد گواهی انحصار وراثت باشد ،مرجع قضایی مکلف است رأی مذکور را به سازمان اعلام کند .سازمان نیز مکلف است بر اساس رأی مرجع قضایی گواهی انحصار وراثت اصلاحی را صادر و به وراث و ...ابلاغ کند« ،فرض اصلاح گواهی حصر وراثت قطعی از سوی سازمان ثبت احوال کشور به رسمیت شناخته شده است .بر این اساس ،در فرض سؤال، ابتدا باید در مرجع صالح قضایی دعوایی که مؤثر بر گواهی انحصار وراثت است؛ از قبیل تنفیذ وصیتنامه ،مطرح شود و پس از قطعیت رأی مطابق ماده 18یادشده ،رأی قطعی به سازمان ثبت احوال کشور ارسال شود و این سازمان بر مبنای رأی قطعی که مؤثر در گواهی مذکور است ،گواهی انحصار وراثت اصلاحی را صادر و ابلاغ کند؛ بنابراین ضرورتی به اعتراض به گواهی انحصار وراثت در هیأت حل اختلاف نیست. دکتر محمدعلی شاه حیدری پور مدیر کل حقوقی قوه قضاییه