استعلام
الف -مقصود از مسئول حضانت در ماده 54قانون حمایت خانواده مصوب 1391چه شخصی است؟ آیا
حضانت باید به موجب حکم دادگاه باشد و یا بر اساس حکم مقرر در ماده 1169قانون مدنی؟
ب -مقصود از اشخاص ذیحق برای ملاقات چه کسانی هستند؟ آیا حق ملاقات باید بر اساس حکم دادگاه
خانواده باشد و یا اینکه زوجین نیز میتوانند بدون صدور حکم از سوی دادگاه خانواده ،در خصوص نحوه
ملاقات طفل و حضانت وی توافق کنند؟ آیا دادگاه میتواند به استناد چنین توافقی بر اساس ماده 54قانون
حمایت خانواده مصوب 1391حکم به مجازات صادر کند؟
پاسخ اداره کل حقوقی
الف -قانونگذار در ماده 1168قانون مدنی حضانت را حق و تکلیف ابوین دانسته است و در ماده 1169همین
قانون در خصوص حضانت و نگهداری طفلی که ابوین او جدا از یکدیگر زندگی میکنند ،برای مادر تا سن هفت
سالگی اولویت قائل شده است؛ حکم این ماده متضمن ایجاد حق اولویتی است که با توافق طرفین میتوان خلاف
آن را پیشبینی کرد )با لحاظ حکم مقرر در ماده 45قانون حمایت خانواده مصوب (1391؛ با توجه به حق
ابوین در توافق بر تعیین مسئول حضانت به شرح پیشگفته و با توجه به اطلاق عبارت »مسئول حضانت« در
ماده 54قانون اخیرالذکر؛ از این حیث که تحقق چنین سمتی را منوط به صدور حکم توسط دادگاه ندانسته است
و با عنایت به مواد 41و 45همین قانون ،مقصود از »مسئول حضانت« در ماده 54قانون یادشده هر شخصی
است که به موجب حکم دادگاه ،حضانت طفل را بر عهده دارد و یا یکی از والدینی است که در نتیجه توافق با
والد دیگر امر حضانت را عهدهدار شده است؛ مگر آنکه ،دادگاه در اجرای مواد 41و 45قانون یادشده توافقات
راجع به حضانت را بر خلاف مصلحت طفل تشخیص دهد.
ب -اولاً ،قانون گذار در ماده 29قانون حمایت خانواده مصوب 1391به تکلیف دادگاه در تعیین ترتیب ،زمان
و مکان ملاقات با پدر و مادر و سایر بستگان تصریح نموده است و ملاقات را منحصر به پدر و مادر ندانسته
است؛ هم چنان که در ماده 41همین قانون ،در خصوص ضمانت اجرای امتناع مسئول حضانت از ملاقات طفل
با اشخاص ذی حق تقریر حکم نموده است؛ بستگان ذیحق در ملاقات به تشخیص دادگاه و با لحاظ مصلحت
طفل )ماده 45همان قانون( تعیین میشوند و نمیتوان آنها را منحصر به اجدات و جدات پدری و مادری طفل
دانست.
ثانیاً ،با توجه به ماده 1169قانون مدنی و اختیار والدین در توافق بر حضانت طفل ،از جمله آثار چنین توافقی
به رسمیت شناختن توافق آنها در خصوص ملاقات طفل نیز میباشد و بدینترتیب ،توافق آنها در مورد ترتیب،
زمان و مکان ملاقات و نیز اشخاص ذیحق در ملاقات منشأ اثر و مشمول حکم مقرر در ماده 54قانون حمایت
خانواده مصوب 1391است؛ مگر آنکه به ترتیب پیشگفته و در اجرای مواد 41و 45همین قانون ،دادگاه توافق
بر ملاقات یا ترتیبات آن را خلاف مصلحت طفل تشخیص دهد.
دکتر محمدعلی شاه حیدری پور
مدیر کل حقوقی قوه قضاییه