استعلام
طرفین توافق کرده اند در صورت اختلاف در تفسیر یا اجرای قرارداد ،اختلاف آنها از طریق داوری حل و فصل
شود؛ به سبب عدم همکاری خوانده برای تعیین داور یا هیأت داوری و به درخواست خواهان ،دادگاه داور خوانده
را تعیین کرده است؛ داوران با دعوت از طرفین رسیدگی نموده و به اتفاق )داور خواهان و داور تعیینی خوانده
از طرف دادگاه( اتخاذ تصمیم کرده اند؛ این تصمیم در مهلت قانونی مصون از ایراد و ادعای ابطال رأی از سوی
طرفین باقی مانده است؛ اما پس از آن خوانده مدعی شده است وفق ماده 463قانون آیین دادرسی دادگاههای
عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب 1379داور تعیین نشده است و توقف اجرای رأی داوری را به جهت
باطل بودن آن و شمول بند یک ماده 489قانون یادشده درخواست کرده است؛ خواهشمند است در خصوص
فرض سؤال و درخواست خوانده به شرح پیشگفته ،اعلام نظر فرمایید.
پاسخ اداره کل حقوقی
فرض سؤال دارای ابهام است؛ چنانچه طرفین بر داور مرضیالطرفین توافق کرده باشند ،مشمول حکم مقرر در
ماده 463قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب 1379است و در صورت عدم
تراضی ،تعیین داور به وسیله دادگاه امکانپذیر نخواهد بود؛ اما در صورتی که توافق طرفین بر داور مرضیالطرفین
نباشد و به طور مطلق بر رجوع به داوری توافق کرده باشند؛ بدون آنکه تعداد داور را تعیین کرده باشند و طرفین
نتوانند در تعیین داور توافق کنند ،موضوع مشمول ماده 464قانون یادشده است و افزون بر داور اختصاصی برای
خوانده باید داور سوم نیز تعیین شود؛ همچنین استعلام از این حیث که در آن ذکر شده است دو داور )خواهان و
خوانده( رأی دادهاند ،دارای ابهام است.
دکتر محمدعلی شاه حیدری پور
مدیر کل حقوقی قوه قضاییه
1404/12/06
1404-127-350
شماره پرونده1404-127-350 :ح
استعلام:
چنانچه در قراردادی شرط داوری درج شود و با بروز اختلاف ،داور با لحاظ صحت قرارداد و ابقای آن به
محکومیت خوانده به انجام تعهد قراردادی رأی صادر کند و پس از سپری شدن مدت اعتراض ،محکومعلیه
ادعایی مبنی بر بطلان قرارداد که شرط داوری ضمن آن درج شده است مطرح و صدور حکم به اعلام بطلان
معامله به جهت صوری بودن و همچنین ابطال رأی داوری به جهت بطلان قرارداد اصلی را مطرح کند ،در این
خصوص خواهشمند است به پرسش های زیر پاسخ دهید -1 :با توجه به صدور رأی از سوی مرجع داوری با
لحاظ صحت و بقای عقد و قطعیت آن ،آیا دعوای بطلان قراردادی که شرط داوری ضمن آن درج شده و دعوای
ابطال رأی داوری به جهت بطلان قرارداد اصلی و تبعیت شرط از عقد ،دعوایی مسموع است؟ -2در فرض
مسموع بودن دعوای یادشده ،و صدور رأی مبنی بر تأیید بطلان قرارداد معارض با رأی قطعی مرجع داوری،
خواهشمند است در مورد چگونگی اجرای هر یک از دو رأی و چگونگی رفع تعارض آن اعلام نظر فرمایید؟
پاسخ:
1و -2اولاً ،در فرض سؤال که پس از صدور رأی داور مبنی بر محکومیت خوانده داوری به انجام تعهدات
قراردادی و پس از سپری شدن مدت اعتراض به رأی داور ،محکومعلیه رأی داوری دعوای بطلان قرارداد را
مطرح کرده است ،به نظر میرسد این دعوا قابلیت پذیرش ندارد؛ زیرا ادعای بطلان معامله در زمره دفاع خوانده
در دعوای الزام به انجام تعهدات قرارداد بوده است و پس از رسیدگی و صدور رأی داور به شرح یادشده پذیرش
دعوا بر بطلان )قرارداد( ،معارض رأی قطعی داوری است و موضوع خارج از شمول ماده 461قانون آیین
دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب 1379است.
ثانیاً ،با توجه به اینکه ماده 490قانون آئین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب 1379
برای اعتراض و طرح دعوای بطلان رأی داوری ،مهلت تعیین و ماده 492این قانون ،اعتراض و درخواست ابطال
خارج از این مهلت را نپذیرفته است ،چنانچه اعتراض و درخواست ابطال رأی داوری ،خارج از مهلت تقدیم
شود ،دادگاه نمی تواند به موضوع رسیدگی و رأی داور را باطل کند و باید قرار رد درخواست صادر کند؛ اما با
توجه به صدر ماده 489همان قانون ،رأی داور در صورتی که مشتمل بر یکی از موارد مذکور در این ماده باشد،
باطل است و قابلیت اجرایی ندارد؛ بنابراین هرگاه از سوی یکی از طرفین اجرای رأی داور درخواست شود،
دادگاه مکلف است رأی داور را از جهات مذکور در این ماده بررسی کند و چنانچه طرف دیگر مدعی بطلان رأی
داور باشد ،از آنجا که بررسی رأی داور پیش از صدور دستور اجرا ،تکلیف دادگاه است ،تذکر یکی از طرفین
نیز مورد توجه دادگاه قرار خواهد گرفت.
دکتر محمدعلی شاه حیدری پور
مدیر کل حقوقی قوه قضاییه