استعلام
با توجه به آییننامه اجرایی بند »ث« ماده 113قانون برنامه پنجساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران مصوب
1403/12/26هیأت وزیران ،صلاحیت ادارات ثبت احوال برای صدور گواهی حصر وراثت بر اساس دادههای
موجود در پایگاه اطلاعات آن سازمان صورت میگیرد؛ با توجه به حکم مقرر در ماده 22این آییننامه که به
موجب آن در صورت فقدان داده راجع به متوفی در پایگاه اطلاعاتی ثبت احوال باید گواهی عدم امکان صدور
توسط اداره ثبت احوال صادر شود تا ذینفع به مرجع قضایی مراجعه نماید و با توجه به اینکه اداره ثبت احوال
صرفاً در خصوص اشخاص دارای سند سجلی امکان پاسخگویی و صدور گواهی حصر وراثت را دارا میباشد،
خواهشمند است اعلام فرمایید گواهی انحصار وراثت در خصوص اشخاص فاقد شناسنامه یا مشکوکالتابعه چگونه
صادر میشود؟ آیا مرجع قضایی باید گواهی مذکور را وفق ماده 360قانون امور حسبی مصوب 1319صادر
کند؟ تکلیف گوا هی عدم امکان صدور توسط ثبت احوال چگونه است؟ آیا رسیدگی دادگاه در خصوص افراد
فوق الذکر منوط به ارائه گواهی عدم امکان صدور گواهی حصر وراثت از سوی ثبت احوال میباشد و یا آنکه
دادگاه میتواند رأساً گواهی حصر وراثت صادر کند و یا به علت عدم احراز تابعیت ،محاکم دادگستری مکلف به
صدور گواهی حصر وراثت نمیباشند؟
پاسخ اداره کل حقوقی
نخست ،در مواردی که هیچگونه داده یا اطلاعاتی راجع به متوفی در پایگاه اطلاعاتی سازمان ثبت احوال احوال
کشور موجود نباشد ،صدور گواهی انحصار وراثت از طریق سامانه موضوع ماده 2آییننامه اجرایی بند »ث«
ماده 113قانون برنامه پنجساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران )موضوع صدور گواهی انحصار وراثت
توسط سازمان ثبت احوال کشور( مصوب 1403/12/26هیأت وزیران ،ممکن نیست و بر خلاف آنچه در استعلام
آمده است ،ماده 22آیین نامه در این موارد ،تکلیف سازمان را در حد اعلام مراتب »عدم امکان صدور گواهی«
به متقاضی تعیین کرده است؛ و نه صدور گواهی »عدم امکان صدور گواهی حصر وراثت«.
دوم ،با توجه به بند »ث« ماده 113قانون برنامه پنجساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران مصوب 1403و
آییننامه اجرایی آن ،صدور گواهی انحصار وراثت بر عهده سازمان ثبت احوال کشور است؛ بنابراین در فرض
سؤال که به علت نبود دادهها و اطلاعات لازم صدور گواهی حصر وراثت از سوی آن سازمان امکانپذیر نیست،
متقاضی باید دعوای مقتضی مانند اثبات نسب و یا الزام به صدور سند سجلی را در دادگاه ذیصلاح مطرح کند و
پس از صدور رأی مقتضی ،صدور گواهی انحصار وراثت بر عهده سازمان یادشده است .بر این اساس در فرض
سؤال ،صدور گواهی انحصار وراثت به وسیله دادگاه مطابق ترتیب مقرر در قانون امور حسبی مصوب 1319؛ از
جمله مواد 360و 361این قانون منتفی است.
سوم ،در خصوص افرادی که تابعیت آنها مورد تردید است ،اصولاً این افراد فاقد اوراق سجلی ایرانی هستند و
رسیدگی مرجع صالح قضایی در این خصوص مستلزم طی مراحل قانونی؛ از جمله رعایت حکم مقرر در ماده 45
)اصلاحی (1363قانون ثبت احوال مصوب 1355با اصلاحات و الحاقات بعدی و رأی وحدت رویه شماره 658
مورخ 1381/1/20هیأت عمومی دیوان عالی کشور است.
چهارم ،رسیدگی دادگاه به دعوای اثبات نسب و الزام به صدور سند سجلی و مانند آن ،منوط به ارائه هیچگونه
گواهی از سوی اداره ثبت احوال نیست .بدیهی است دادگاه حسب مورد استعلام لازم را؛ از جمله از اداره یادشده
انجام میدهد.
دکتر محمدعلی شاه حیدری پور
مدیر کل حقوقی قوه قضاییه