استعلام
-1چنانچه دعوایی وفق بند 14ماده 3قانون وصول برخی از درآمدهای دولت و مصرف آن در موارد معین مصوب
1373با اصلاحات و الحاقات بعدی مطرح و خواسته به مبلغ کمتر از یکصد میلیون تومان تقویم شود و دادگاه صلح
شروع به رسیدگی کند و در اثنای دادرسی به منظور تعیین خواسته و نه اعتراض به تقویم خواسته ،امر کارشناسی صورت
گیرد و خواسته بیش از یکصد میلیون تومان ارزیابی شود ،تکلیف دادگاه صلح چیست؟ آیا باید رسیدگی را ادامه دهد
یا آنکه مکلف است قرار عدم صلاحیت صادر کند؟
-2چنانچه ارزش خواسته کمی بیش از یکصد میلیون تومان اعلام شود ،آیا باید به اعتراض به نظریه کارشناسی هم
رسیدگی شود؟
-3در صورتی که در دادگاه صلح بر اساس نظریه کارشناسی یک نفره که ارزش خواسته را یکصد میلیون تومان برآورد
کرده است ،رأی صادر شود و با اعتراض به رأی ،هیأت کارشناسی تعیین شده توسط دادگاه تجدید نظر ،ارزش خواسته
را بیش از یکصد میلیون تومان ارزیابی کند ،دادگاه تجدیدنظر در خصوص رأی دادگاه صلح با چه تکلیفی مواجه است؟
پاسخ اداره کل حقوقی
-1در مواردی که خواسته به صورت علیالحساب تعیین میشود و موضوع مشمول بند 14ماده 3قانون وصول
برخی از درآمدهای دولت و مصرف آن در موارد معین مصوب 1373با اصلاحات و الحاقات بعدی است ،برای
رسیدگی توسط دادگاه صلح تا پیش از مشخص شدن میزان دقیق خواسته منعی وجود ندارد؛ زیرا صلاحیت
دادگاه صلح نسبت به دادگاه عمومی حقوقی از نوع صلاحیت نسبی است و نه ذاتی و همچنان که قانونگذار برای
دادگاه صلح رسیدگی به دعوای خارج از نصاب مقرر در بند یک ماده 12قانون شوراهای حل اختلاف مصوب
1402را تجویز نکرده است ،به صورت ضمنی دادگاه عمومی حقوقی را نیز از رسیدگی به دعاوی داخل در
نصاب مقرر در بند یک ماده 12یاد شده منع کرده است و در خصوص موارد مشمول بند 14ماده 3قانون
یادشده ،هیچی ک از محاکم عمومی حقوقی و یا صلح نسبت به دیگری اولویت خاصی ندارند؛ هر چند هنگامی
که خواهان در اجرای بند 14ماده 3قانون یادشده دعوای خود را در دادگاه صلح مطرح میکند ،علیالاصول
وی مدعی است به رغم عدم اطلاع از میزان دقیق خواسته ،اجمالاً و به تصور خود آن را در صلاحیت دادگاه
صلح میداند؛ در هر صورت ،پس از مشخص شدن میزان دقیق خواسته ،مرجع صالح تعیین و حسب مورد ،قرار
عدم صلاحیت صادر میشود.
-2در صورتی که این پرسش نیز با لحاظ بند 14ماده 3قانون صدرالذکر باشد ،پس از انجام کارشناسی برای
تعیین قیمت خواسته وفق قانون یادشده ،تقویم انجام شده به وسیله کارشناس به منزله تقویم خواسته به وسیله
خواهان بوده و ملاک عمل در صلاحیت دادگاه میباشد؛ بنابراین در فرض سؤال:
اولاً ،چنانچه کارشناس میزان خواسته را بیش از یک میلیارد ریال ارزیابی کرده باشد ،دادگاه صلح باید بلافاصله
پس از اظهار نظر کارشناس با صدور قرار عدم صلاحیت پرونده را نزد دادگاه عمومی حقوقی ارسال کند .با این
حال ،در صورتی که خوانده با اعتراض به نظر کارشناس ارزش خواسته را یک میلیارد ریال یا کمتر بداند ،از
آنجا که این اعتراض در واقع ایراد به صلاحیت دادگاه عمومی حقوقی ا ست ،همین دادگاه باید به ایراد رسیدگی
کند.
ثانیاً ،در صورتی که کارشناس رسمی دادگستری میزان خواسته را یک میلیارد ریال یا کمتر ارزیابی کرده باشد
و خوانده با اعتراض به نظر کارشناس ،ارزش خواسته را بیش از یک میلیارد ریال بداند ،از آنجا که این اعتراض
در واقع ایراد به صلاحیت دادگاه صلح است ،دادگاه صلح باید به اعتراض رسیدگی و با ارجاع به کارشناس
حسب مورد در خصوص صلاحیت اتخاذ تصمیم کند.
-3در فرض سؤال ،با توجه به ملاک بند یک ماده 371قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در
امور مدنی مصوب ،1375دادگاه تجدید نظر در صورتی رأی را به علت عدم صلاحیت دادگاه صلح نقض میکند
که خوانده در مرحله بدوی با اعتراض به نظر کارشناس ،به صلاحیت دادگاه صلح ایراد کرده باشد؛ اما دادگاه
صلح به آن ترتیب اثر نداده باشد.
دکتر محمدعلی شاه حیدری پور
مدیر کل حقوقی قوه قضاییه