نظریه مشورتی ۷/۱۴۰۴/۲۱۵

در ماده 28قانون مجازات اسلامی مصوب 1392با اصلاحات بعدی ،تصریح شده است که کلیه مبالغ مذکور در این قانون و سایر قوانین از جمله مجازات نقدی به تناسب نرخ تورم ،هر سه سال یک بار تعدیل میگردد و در مورد احکامی که بعد از آن صادر میشود لازمالاجرا است. در استنباط از این ماده بین قضات اختلاف نظر است؛ به گونهای که در پروندههایی که تاریخ وقوع جرم و صدور حکم آن مربوط به پیش از آخرین تعدیل )آخرین تصویب نامه هیأت وزیران( است ،برخی محاکم در اعطای نهادهای ارفاقی؛ اعم از تخفیف مجازات از طریق تبدیل حبس به جزای نقدی یا جزای نقدی جایگزین حبس، به استناد تفسیر به نفع متهم و ملاک موجود در ماده 10قانون مجازات اسلامی مصوب 1392و مفهوم ماده 11 این قانون ،مبلغ جزای نقدی مندرج در تصویبنامه حاکم بر زمان وقوع جرم را که نسبت به تصویبنامه اخیر مبلغ کمتری است ،ملاک عمل قرار میدهند؛ بعضی دیگر از محاکم ،مبلغ جزای نقدی آخرین تصویبنامه هیأت وزیران را که جزای نقدی بیشتری است ،ملاک میدانند. بر این اساس و با توجه به توضیحات پیشگفته ،خواهشمند است اعلام فرمایید: در فرضی که جرم در زمان حاکمیت تصویبنامه قبلی هیأت وزیران در خصوص تعدیل میزان جزای نقدی جرایم و تخلفات مندرج در ق وانین و مقررات مختلف مصوب ، 1399/11/8ارتکاب یافته و رأی نیز در همان زمان صادر شده است؛ اما به جهت اعلام رضایت بعدی شاکی یا دیگر اسباب تخفیف ،دادگاه در زمان اجرایی شدن تصویبنامه جدید ،قصد تبدیل مجازات حبس به جزای نقدی از همان درجه را دارد و مواردی مانند آن؛ آیا مبلغ جزای نقدی تصویبنامه حاکم بر زمان وقوع جرم ملاک است ،یا مبلغ جزای نقدی آخرین تصویبنامه هیأت وزیران؟

به موجب ماده 10قانون مجازات اسلامی مصوب 1392که با لحاظ اصول سی و ششم و یکصد و شصت و نهم قانون اساسی وضع و تصویب شده است ،حکم به مجازات باید به موجب قانونی باشد که پیش از تاریخ وقوع جرم وضع شده است و مرتکب هیچ رفتاری؛ اعم از فعل یا ترک فعل به موجب قانون مؤخر به مجازات محکوم نمیشود )اصل قانونی بودن جرم و مجازات و قاعده قبح عقاب بلا بیان(؛ بنابراین ،از آنجا که قلمرو زمانی اجرای مجازات جزای نقدی ،تابع قواعد بنیادین مزبور است و حکم مذکور در قسمت اخیر ماده 28قانون مجازات اسلامی ،1392منصرف از جرایمی است که پیش از مصوبه هیأت وزیران ارتکاب یافته است ،در فرض استعلام نیز که دادگاه صادرکننده حکم قطعی به جهاتی نظیر موارد مذکور در مواد 442و 483قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392قصد تخفیف مجازات را دارد ،مجازات تخفیفیافته باید با در نظر گرفتن مجازات قانونی جرم مربوط در زمان وقوع آن تعیین شود. شایسته ذکر است که مواردی مانند تبدیل جزای نقدی به حبس موضوع ماده 529قانون یادشده ،از مقرره ذیل ماده 28قانون مجازات اسلامی مصوب 1392خروج موضوعی دارد. دکتر محمدعلی شاه حیدری پور مدیر کل حقوقی قوه قضاییه