استعلام
نظر به ابهام موجود در نحوه اجرای ماده ) 14سابق( دستورالعمل کاهش جمعیت کیفری مصوب ،1398/6/6الحاقی
به ذیل ماده 202آیین نامه اجرایی سازمان زندان ها و اقدامات تأمینی و تربیتی کشور مصوب » :1400/10/29با
توجه به اینکه مفاد ماده 14دستورالعمل کاهش جمعیت کیفری مصوب 1398/6/6در اصلاحیه آییننامه اجرایی
سازمان زندانها ،به ذیل ماده 202آن آییننامه اضافه شده و با التفات به بخشنامه شماره
9000/94665/14000/140مورخ 1400/11/13دادستان محترم وقت کل کشور« ،خواهشمند است در
خصوص نحوه اعمال و تعیین شمول مرخصی مذکور )ذیل ماده 202آییننامه فوقالذکر( اعلام نظر فرمایید.
پاسخ اداره کل حقوقی
اولاً ،شرایط و ضوابط اعطای مرخصی به متهمان و محکومان در قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392و از
جمله در ماده 520این قانون و همچنین در »آییننامه سازمان زندانها و اقدامات تأمینی و تربیتی مصوب
«20/2/1400پیشبینی شده است و ماده » 14دستورالعمل ساماندهی زندانیان و کاهش جمعیت کیفری زندانها«
مصوب 1398رئیس محترم قوه قضاییه نیز با قید عبارت »در چارچوب قوانین و مقررات به مرخصی اعزام
میشوند« بر این امر صحه گذاشته است؛ بنابراین اعطای مرخصی موضوع ماده 14دستورالعمل مورد اشاره در
چارچوب مقررات قانونی امکانپذیر است.
ثانیاً ،مواد 200و 202آییننامه اجرایی سازمان زندانها و اقدامات تأمینی و تربیتی اصلاحی 1400/10/29ریاست
محترم قوه قضاییه با عنایت به ماده 194این آییننامه ،همسو با ماده 520قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392
است و اساساً مربوط به مدت مرخصی و چگونگی اعطای آن نیست و در خصوص اعطای مرخصی و مدت آن،
قاضی اجرای احکام باید مطابق ضوابط مربوطه )نظیر آنچه در مواد قانونی آیین دادرسی کیفری و از جمله ماده
520این قانون و مواد 197 ،196 ،195 ،194و 198آییننامه پیشگفته که عیناً مبتنی بر ماده 520قانون آیین
دادرسی کیفری آمده است( رفتار کند.
برابر ماده 520قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392و ماده 194آییننامه پیشگفته ،محکومان میتوانند به
شرط رعایت ضوابط و مقررات زندان و مشارکت در برنامههای اصلاحی و تربیتی و کسب امتیازات لازم پس از
سپردن تأمین مناسب ،ماهانه حداکثر سه روز از مرخصی برخوردار شوند؛ بنابراین اعطای مرخصی به محکومان از
یک سو مشروط به دارا بودن شرایط مقرر در این ماده و منوط به سپردن تأمین مناسب میباشد و از سوی دیگر
مدت استفاده از مرخصی »حداکثر سه روز« در هر ماه است ،نه »سه روز« در هر ماه؛ در نتیجه به تشخیص مقام
اعطاکننده ممکن است کمتر از سه روز در هر ماه نیز باشد .با توجه به مراتب یادشده ،گرچه از مواد موصوف استفاده
نمیشود که هر زندانی سه روز در هر ماه مرخصی استحقاقی دارد و به طور خودکار ذخیره میشود؛ اما هرگاه
شخصی در طول مدت سپری کردن محکومیت ،نتواند از تمام یا بخشی از مرخصی که به تشخیص مقام اعطاکننده
واجد شرایط استفاده از آن است ،بهرهمند شود ،اعطای مجموع آن در پایان این مدت با لحاظ مواد 200و 202
آییننامه پیشگفته بلامانع است .شایان ذکر است اعطای مرخصی در هر صورت نمیتواند بیشتر از حداکثر مقرر در
ماده 520قانون آیین دادرسی کیفری و ماده 194آییننامه یادشده باشد و در خصوص تمامی جرایم ،چنانچه
مجموع مرخصی استحقاقی زندانی به میزان مقرر در استعلام باشد ،اعطای آن در قالب مرخصی منتهی به آزادی
بلامانع است و نوع جرم )محکومیت( از این حیث تأثیری ندارد.
دکتر احمد محمدی باردئی
مدیر کل حقوقی قوه قضاییه