نظریه مشورتی ۷/۱۴۰۳/۹۳۲

-1معیار و ضابطه در شناسایی »تمام ضرر و زیانهای ناشی از جرم« چیست؟ آیا ملاک ماده 520قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب ) 1379از حیث بلاواسطه بودن( در مانحنفیه قابل استناد میباشد؟ -2با توجه به اینکه مقنن به طور استثنایی دادگاه کیفری را جهت رسیدگی به دعوای مطالبه تمام ضرر و زیان ناشی از جرم -تا قبل از اعلام ختم دادرسی -صالح دانسته است ،آیا دادگاه کیفری صلاحیت رسیدگی به دعوای مطالبه خسارت دادرسی )حقالوکاله وکیل در پرونده کیفری منجر به کیفرخواست ،موضوع ماده 519قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب (1379را نیز دارد؟ به عبارتی آیا به استناد ماده 14 قانون آیین دادرسی کیفری ،رسیدگی به دعوای مطالبه خسارت از خسارت ناشی از جرم ،که با واسطه از جرم محقق شده نیز از مصادیق ماده 14مرقوم محسوب و رسیدگی به آن در صلاحیت دادگاه کیفری میباشد؟ یا اینکه در صلاحیت مراجع حقوقی خواهد بود؟

1و -2اولاً ،منظور از »ضرر و زیان ناشی از جرم« که مطابق ماده 14قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ،1392 شاکی خصوصی می تواند آن را مورد مطالبه قرار دهد و بازپرس نیز مطابق ماده 219قانون یادشده باید در تعیین مبلغ قرار تأمین آن را لحاظ نماید ،هرگونه خسارتی است که بین آن و وقوع جرم رابطه علیت مستقیم وجود داشته باشد؛ اعم از این که موضوع جرم و یا ناشی از وقوع جرم باشد؛ بنابراین ضرر و زیان غیر مستقیم نظیر حقالوکاله وکیل را شامل نمیشود و در خصوص مطالبه خسارت دادرسی؛ از جمله حقالوکاله مطابق ماده 563قانون فوقالذکر رفتار میشود. ثانیاً ،اصطلاح »هزینه دادرسی« در قوانین و مقررات در دو معنای اعم و اخص به کار رفته است؛ در معنای اعم، هزینههای دادرسی کلیه هزینههایی که در ابتدا و در جریان دادرسی صورت میگیرد؛ مانند تمبرهای الصاقی، حقالزحمه کارشناسی و پزشک ،حقالوکاله وکیل و هزینه ایاب و ذهاب گواهان را در بر میگیرد و در معنای اخص، هزینههای دادرسی فقط مربوط به هزینههایی است که برابر قانون در قالب ابطال تمبر و یا واریز به حساب مخصوص دولت پرداخت میشود و اصطلاح »هزینههای تحقیقات و محاکمه« مذکور در ماده 562قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392معادل هزینههای دادرسی در معنای اعم است. ثالثاً ،در بخش ششم از فصل پنجم قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392عبارت »هزینه دادرسی« در معنای اعم آن و معادل »خسارات دادرسی« به کار رفته است؛ بنابراین ،غیر از مواردی همانند حکم مقرر در صدر ماده 559این قانون که با توجه به عبارت »هزینه شکایت« ناظر بر هزینه دادرسی در معنای اخص است ،در سایر موارد و از جمله ماده 563قانون یادشده ،عبارت مذکور همه مصادیق خسارات دادرسی؛ از جمله حقالوکاله وکیل را در بر میگیرد. دکتر احمد محمدی باردئی مدیر کل حقوقی قوه قضاییه