نظریه مشورتی ۷/۱۴۰۳/۶۱۲

-1چنانچه زوج اثاثیه منزل را به عنوان جهیزیه زوجه معرفی کند؛ اما زوجه آنها را به عنوان جهیزیه خود نپذیرد و مستنداتی در خصوص شرح اقلام خریداری شده بابت جهیزیه ارائه ندهد ،آیا زوجه مکلف است اثاثیه اعلامی زوج را بپذیرد؟ راهکار چیست؟ -2با توجه به اینکه برخی اقلام جهیزیه عموماً در اثر استفاده و نوع و میزان استفاده ،دچار تغییر وضعیت و قیمت میشوند ،برخی محاکم معتقدند در مقام اس ترداد این اموال صرفاً چنانچه به صورت نو و غیر مستعمل باشند ،قابل استرداد و در غیر اینصورت باید مثل همان کالا به صورت نو تهیه و به زوجه تحویل داده شود .آیا چنین استدلالی صحیح است؟ در چنین مواردی راهکار چیست؟ -3چنانچه مثل همان کالا از حیث مدل در بازار موجود نباشد ،آیا زوج میتواند همان کالا را از مارک و مدل دیگری تهیه کند؟ -4در مواردی که زوج ،کالایی مستعمل را به عنوان مال مثلی معرفی میکند ،آیا باید مراتب به کارشناس ارجاع و بررسی شود که این اقلام با توجه به مدت زندگی مشترک ،میزان استفاده و ارزش آنها با اقلام جهیزیه برابری دارد؟ چنانچه کارشناس مراتب برابری در ارزش را تأیید کند ،آیا زوجه مکلف است وسایل مذکور را تحویل بگیرد و یا آنکه میتواند پرداخت وجه این اقلام از جهیزیه را خواستار شود؟ -5در صورت فوت زوجه ،آیا ورثه وی باید دعوای استرداد سهمالارث جهیزیه به میزان حصه خود را مطرح کنند و یا آنکه باید دعوای استرداد اموال به میزان حصه و تقسیم و فروش را مطرح کنند؟

-1با توجه به اصل برائت ذمه و با لحاظ آنکه در هر دعوایی بار اثبات بر عهده مدعی است ،در فرض سؤال که زوجه مدعی است اقلام تعرفه شده از سوی زوج همان اقلامی نیست که وی به عنوان جهیزیه آورده است ،بار اثبات بر عهده زوجه است. 3 ،2و -4اولاً ،در فرض سؤال در صورت وجود عین جهیزیه در ید زوج ،صرف مستعمل بودن اقلام جهیزیه موجبی برای الزام زوج به تهیه مثل آن به صورت نو و غیرکارکرده نیست. ثانیاً ،چنانچه ی کی از اقلام جهیزیه )در فرض سؤال یک دستگاه یخچال( مربوط به کارخانه و مدل مشخصی باشد و مستعمل شده باشد ،قیمی محسوب میشود و در غیر این صورت ،مثلی و تابع احکام راجع به این قبیل اموال است. ثالثاً ،در فرض تلف جهیزیه ،تعهد به رد مثل یا قیمت ،فرع بر آن است که تلف کالا منتسب به زوج باشد .به عبارت دیگر ،چنانچه از بین رفتن برخی اقلام جهیزیه نتیجه استفاده از آن کالا باشد ،زوج تکلیفی به رد مثل و یا قیمت آن ندارد. -5صرف نظر از ابهام موجود در سؤال ،چنانچه تمامی وراث استرداد جهیزیه مورث خود را درخواست کرده باشند، منعی برای پذیرش درخواست ایشان وجود ندارد و طرح دعوای تقسیم منتفی است. دکتر احمد محمدی باردئی مدیر کل حقوقی قوه قضاییه