نظریه مشورتی ۷/۱۴۰۳/۱۱۳۷

زوج در سال 1356فوت کرده است و مطابق قانون وقت ،به همسران او از اموال منقول و بهای ابنیه و اشجار به ارث رسیده است؛ اسناد مالکیت به نام وراث صادر شده و معاملات متعددی نسبت به آن انجام شده است و حتی یکی از زوجهها سهم الارث خود و دیگر دارایی اش را به دو پسرش صلح کرده است و دادگاه هم حکم بر تنفیذ صلح نامه صادر کرده است .یکی از زوجهها در سال 1360و دیگری در سال 1380فوت کرده است؛ پس از آن ماده 946قانون مدنی در سال 1387اصلاح و مقرر شده است زوجه از قیمت اموال غیر منقول هم ارث میبرد؛ در تبصره الحاقی 1389به این ماده مقرر شده است مفاد ماده در خصوص وراث متوفایی که قبل از تصویب آن فوت کردهاند؛ اما ترکه تقسیم نشده است نیز لازمالاجرا است؛ در فرض سؤال ،نوادگان زوجه دوم که از زوج فرزند هم نداشته است و پسران زوجه اول مدعی هستند که زوجه ها باید از قیمت اموال غیر منقول هم ارث ببرند .با توجه به حکم ماده 956قانون مدنی که مقرر میدارد» :اهلیت برای دارا بودن حقوق با زنده متولد شدن انسان شروع و با مرگ او تمام میشود« ،در فرض سؤال که در هنگام تصویب ماده 946اصلاحی قانون مدنی ،زوجهها در قید حیات نبودهاند و اهلیت تمتع برای بهرهمندی از حقی که قانون جدید برای زنان در نظر گرفته است را نداشتهاند ،آیا همچنان فرزندان و نوههای آنها از قیمت اموال غیر منقول ارث میبرند؟ آیا زوجهها باید در زمان تصویب قانون جدید در قید حیات بوده و اهلیت تمتع داشته باشند و یا آنکه حقوق مصرح در ماده اصلاحی مستقیماً به قائممقام آنها به ارث میرسد؟ توضیح آنکه تبصره ماده 946اصلاحی قانون مدنی مقرر کرده است حکم این ماده در خصوص متوفایی )مورث( که پیش از تصویب قانون فوت کرده و ترکه او تقسیم نشده است ،لازم الاجرا است؛ اما تصریحی ندارد که در فرض فوت ورثه )زوجه( پیش از تصویب قانون ،همچنان زوجه از این حق قانونی برخوردار است یا آنکه فاقد چنین حقی است؟

با توجه به تبصره )الحاقی (1389ماده 946قانون مدنی )اصلاحی ،(1387ملاک اعمال حکم این ماده مبنی بر برخورداری زوجه از قیمت اموال غیر منقول؛ اعم از عرصه و اعیان در خصوص وراث متوفایی که پیش از تصویب این ماده فوت کرده است ،عدم تقسیم ترکه است؛ بر این اساس ،در فرض سؤال که پیش از اصلاح ماده 946قانون مدنی در سال 1387و بر اساس قانون حاکم در آن زمان ،ترکه تقسیم شده است ،موجبی برای تسری حکم ماده 946اصلاحی به زوجه های فرد متوفا نیست و حیات یا عدم حیات آنان؛ آنگونه که در فرض سؤال آمده است ،در زمان تصویب ماده 946اصلاحی ،مؤثر در مقام نیست. فریده شکری معاون اداره کل حقوقی قوه قضاییه