استعلام
احتراماً به استحضار میرساند ،برخی مراجع قضایی مبادرت به صدور حکم سرپرستی کودکان و نوجوانان
بیسرپرست و بدسرپرست دارای تابعیت غیرایرانی برای زوجین متقاضی مینمایند؛ این در حالی است که روح
حاکم بر قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بیسرپرست و بدسرپرست مصوب 1392؛ به ویژه مواد 4 ،2و 14
این قانون بر صدور حکم سرپرستی در مورد »کودکان و نوجوانان ایرانی« دلالت دارد و این موضوع به دلیل ارتباط
با مسائل مربوط به تابعیت و هویت در زمره قواعد آمره میباشد؛ همچنانک ه در تبصره ماده 13قانون ثبت احوال
مصوب 1355با اصلاحات و الحاقات بعدی ،صدور شناسنامه صرفاً در خصوص طفل ایرانی امکانپذیر دانسته شده
است .با توجه به احکام و آثار قانونی و اجتماعی بسیار مترتب بر این موضوع ،خواهشمند است در خصوص جواز
یا عدم جواز صدور حکم سرپرستی در خصوص کودکان و نوجوانان دارای تابعیت غیر ایرانی اعلام نظر فرمایید.
پاسخ اداره کل حقوقی
اولاً ،مراقبت از کودکان بیسرپرست و بد سرپرست خارجی مقیم ایران تابع احکام مقرر در شیوهنامه مراقبت موقت
از کودکان و نوجوانان بیسرپرست و بدسرپرست مصوب 1402/5/25است.
ثانیاً ،هر چند در قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بیسرپرست و بدسرپرست مصوب 1392تصریحی در
خصوص لزوم داشتن تابعیت ایرانی برای کودکان و نوجوانان تحت سرپرستی وجود ندارد و صرفاً به موجب مواد
3و 4این قانون به لزوم داشتن تابعیت ایران برای متقاضیان سرپرستی تصریح شده است؛ اما از روح حاکم بر این
قانون؛ از جمله ماده ) 19تلقی کودک یا نوجوان تحت سرپرستی به عنوان فرد تحت تکفل سرپرست متوفی و
برخورداری از مزایای مستمری وظیفه بازماندگان( ،ماده ) 21برخورداری کودک یا نوجوان تحت سرپرستی از
مجموعه مزایای بیمه و بیمههای تکمیلی( و بویژه ماده 22قانون )تکلیف اداره ثبت احوال به درج مشخصات کودک
یا نوجوان تحت سرپرستی و مفاد حکم سرپرستی در اسناد سجلی و شناسنامه سرپرست و صدور شناسنامه جدیدی
برای کودک یا نوجوان تحت سرپرستی با درج نام و نام خانوادگی سرپرست و درج مفاد حکم سرپرستی و نام و
نام خانوادگی والدین واقعی در صورت مشخص بودن در قسمت توضیحات شناسنامه( و همچنین حکم تبصره
)اصلاحی (1363ماده 13قانون ثبت احوال مصوب 1355با اصلاحات و الحاقات بعدی مبنی بر صدور شناسنامه
برای طفل ایرانی پس از ثبت ولادت وی و صرف صدور گواهی ولادت برای طف ل خارجی ،چنین مستفاد است که
کودک یا نوجوان تحت سرپرستی باید دارای تابعیت ایرانی باشد و یا در ایران متولد شده و پدر و مادر آنها غیر
معلوم باشد )بند 3ماده 967قانون مدنی( .رأی وحدت رویه شماره 748مورخ 1395/1/24هیأت عمومی دیوان
عالی کشور که الزام اداره ثبت احوال به صدور شناسنامه را منوط به احراز هویت و تابعیت ایرانی فرد متقاضی به
ترتیب مذکور در ماده 45قانون ثبت احوال )اصلاحی (1363مصوب 1355با اصلاحات و الحاقات بعدی دانسته
است ،مؤید این دیدگاه است.
دکتر احمد محمدی باردئی
مدیر کل حقوقی قوه قضاییه