استعلام
در خصوص ماده 60قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز که بیان میدارد در صورتی که محکومان به جزای نقدی
مقرر در این قانون ظرف مدت بیست روز از تاریخ ایلاغ حکم قطعی به پرداخت جریمههای مقرر اقدام ننمایند،
جریمه از محل وثیقههای سپرده شده و یا فروش اموال شناسایی شده محکومعلیه اخذ و مابقی به مالک مسترد
می شود و چنانچه اموالی شناسایی نشود و یا کمتر از میزان جریمه باشد و جریمه مورد حکم وصول نشود ،جرایم
نقدی مذکور مطابق قانون آیین دادرسی کیفری حسب مورد با دستور قاضی اجرای احکام مربوطه یا قاضی اجرای
احکام تعزیرات حکومتی که از بین قضات دارای پایه پنج قضایی به روش مندرج در ماده 49این قانون انتخاب
میشوند ،به حبس تبدیل میشود .در هر صورت حبس بدل از جزای نقدی نباید بیشتر از پانزده سال باشد و در
تبصره 3ماده 60قانون مذکور )الحاقی (1400بیان میدارد در رسیدگی به جرایم و تخلفات این قانون رفع
مسؤولیت وثیقهگذار و آزادی وثیقه تنها با تودیع وثیقه نقدی یا ملکی جایگزین و صدور قرار قبولی تأمین برای آن
یا با اجرای کامل حکم امکانپذیر است و این موضوع و همچنین امکان برداشت جزا یا جریمه نقدی از محل وثیقه
تودیع شده توسط متهم یا دیگری هنگام اخذ وثیقه به صورت کتبی به وثیقهگذار تفهیم و در پرونده درج میشود.
استنکاف از اجرای این تبصره مستوجب محکومیت انتظامی تا درجه چهار است .با توجه به مراتب پیشگفته،
خواهشمند است به پرسشهای زیر پاسخ دهید:
-1در صورتی که قاضی صادرکننده قرار قبولی وثیقه ،مراتب مذکور در ماده و تبصره فوق را به وثیقهگذار تفهیم
ننماید ،آیا موجب می شود که جزای نقدی از محل وثیقه سپرده شده اخذ نشود؟ )عدم تفهیم مفاد ماده و تبصره آن
به وثیقهگذار موجب ابطال ماده فوق میگردد؟( و آیا وثیقهگذار پس از تحویل محکومعلیه میتواند اعلام نماید که
مفاد ماده و تبصره فوق به من تفهیم نشده است؛ لذا از وثیقه سپرده شده رفع اثر شود؟
-2آیا فوت محکومعلیه بعد از صدور حکم قطعی و گذشت بیست روز از تاریخ قطعیت حکم ،در وظیفه وثیقهگذار
در پرداخت جزای نقدی موضوع قانون فوق تأثیری دارد؟
-3در صورتی که محکومعلیه دادخواست اعسار از پرداخت جزای نقدی را به دادگاه ارائه داده و حکم اعسار پس
از گذشت بیست روز از تاریخ قطعیت حکم صادر شود ،تکلیف وصول جزای نقدی از وثیقه وفق ماده فوقالذکر چه
میشود؟
الف( آیا کل جزای نقدی از وثیقه سپرده شده وصول میشود و حکم اعسار قابلیت اجرا ندارد و وثیقه در حکم مال
شناسایی شده به حکم قانون میباشد؟
ب( آیا با صدور حکم اعسار دادنامه اعسار اجرا میشود و از وثیقه تودیع شده رفع اثر میشود؟
ج( یا صرفاً به اندازه پیشقسط و اقساط معوق از وثیقه وصول میشود و مابقی به وثیقهگذار مسترد میشود؟ )با
صدور حکم اعسار وظیفه قانونی وثیقهگذار کاهش می یابد(
-4در صورتی که تاریخ صدور حکم اعسار پیش از مهلت بیست روزه از تاریخ قطعیت حکم قطعی باشد ،آیا در
رفع تکلیف قانونی وثیقهگذار وفق ماده فوق مؤثر میباشد؟
-5آیا اعمال ماده 228قانون آیین دادرسی کیفری از طریق وثیقهگذار در جرایم قانون فوقالذکر امکانپذیر است؟
پاسخ اداره کل حقوقی
1و -5اولاً ،مقررات ماده 60قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز مصوب ،1392ناظر به استیفای جزای نقدی از
محل وثیقه متعلق به شخص محکومعلیه است که ظرف مهلت مقرر نسبت به پرداخت آن اقدام نکرده است و نیازی
به صدور دستور ضبط وثیقه به شرح مذکور در قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392نیست؛ اما از تاریخ
لازمالاجرا شدن قانون اصلاح قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز مصوب ،1400/11/10امکان برداشت جزای نقدی
و یا جریمه نقدی از محل وثیقه تودیعشده توسط متهم یا دیگری وجود دارد .بدیهی است با توجه به اینکه وفق
ماده 4قانون مدنی اثر قانون نسبت به آینده است ،برداشت جزای نقدی و یا جریمه نقدی از محل وثیقه تودیعشده
توسط دیگری تنها نسبت به وثایق تودیعشده پس از تاریخ لازمالاجرا شدن قانون اخیر و به شرط تفهیم آن به
شخص مذکور در هنگام اخذ وثیقه امکان پذیر است و نیازی به صدور دستور ضبط وثیقه از سوی دادستان نیست؛
اما در هر صورت استیفای جزای نقدی از محل وثیقه تودیعشده مستلزم رعایت مقررات قانون اجرای احکام مدنی
مصوب 1356است .ضمناً صدور اجراییه در فرض سؤال منتفی است.
ثانیاً ،با عنایت به ماده 51قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز مصوب 1392با اصلاحات و الحاقات بعدی و مستفاد
از واژه »تنها« مذکور در تبصره ) 3الحاقی (1400ماده 60این قانون که افاده حصر مینماید و صراحت حکم
مقرر در این تبصره ،رفع مسؤولیت وثیقهگذار و آزادی وثیقه تنها با »تودیع وثیقه نقدی یا ملکی جایگزین« و صدور
قرار قبولی تأمین برای آن یا با »اجرای کامل حکم« امکانپذیر است .به عبارت دیگر ،حکم مقرر در تبصره 3
الحاقی به ماده 60قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز )از حیث رفع مسؤولیت وثیقهگذار و آزادی مورد وثیقه( استثناء
بر مواد 230 ،228و 251قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392است.
-2با توجه به اصل شخصی بودن مجازاتها و ماهیت مجازاتی جزای نقدی و اطلاق بند »الف« ماده 13قانون
آیین دادرسی کیفری مصوب ،1392با فوت محکوم ،قرار موقوفی اجرای حکم صادر میشود و اعمال مقررات
تبصره 3ماده 60قانون قاچاق کالا و ارز از فرض فوت محکوم انصراف دارد.
3و -4ترتیب وصول جزای نقدی در ماده 60قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز مصوب 1392معین شده است و
وصول جزای نقدی از محل اموال شناسایی شده یا وثیقه تودیعی انجام میشود و تا وصول جزای نقدی از طرق
فوق ممکن باشد نوبت به وصول جزای نقدی از طریق حکم تقسیط نمیرسد.
دکتر احمد محمدی باردئی
مدیر کل حقوقی قوه قضاییه