استعلام
با عنایت به درخواست بنیاد مسکن انقلاب اسلامی مبنی بر معافیت آن سازمان از پرداخت هزینههای دادرسی
به استناد تبصره ماده 17اساسنامه بنیاد مسکن انقلاب اسلامی مصوب 1366و با توجه به اینکه در قوانین
مختلف پیرامون معافیت و یا عدم معافیت سازمانهای دولتی و نهادها و مؤسسات عمومی غیر دولتی از پرداخت
هزینههای دادرسی احکام مختلفی پیشبینی شده است و معافیت و یا عدم معافیت این مراجع همواره مورد
اختلاف است و رویه قضایی واحدی در این خصوص اعمال نمیشود ،خواهشمند است فهرست دستگاههای
دولتی و نهادها و مؤسسات عمومی غیر دولتی و ...مشمول معافیت از پرداخت هزینه دادرسی به همراه مستندات
قانونی اعلام شود.
پاسخ اداره کل حقوقی
هر چند احصاء موارد معافیت سازمانهای دولتی و نهادها و مؤسسات عمومی غیر دولتی و بنیادها و مؤسسات
خیریه از پرداخت هزینه دادرسی ،خارج از وظایف این اداره کل است ،اما با بررسی صورت گرفته ،در قوانین
خاص ذیلالذکر مواردی از معافیت در حدود مقرر ،تصریح شده است:
-1سازمان تأمین اجتماعی؛ به موجب ماده 110قانون تأمین اجتماعی مصوب .1354
-2سازمان اوقاف و امور خیریه ،موقوفات عام ،بقاع متبرکه ،اماکن مذهبی ،مدارس علوم دینی و مؤسسات و
بنیادهای خیریه ،در موارد مذکور در ماده 9قانون تشکیلات و اختیارات سازمان حج و اوقاف و امور خیریه
مصوب 1362/10/2با اصلاحات و الحاقات بعدی؛ به موجب تبصره این ماده و قانون استفساریه تبصره
مذکور مصوب .1379/2/28
-3بنیاد مسکن انقلاب اسلامی؛ به موجب تبصره ماده 17قانون اساسنامه این بنیاد مصوب .1366/9/17
-4جمعیت هلال احمر جمهوری اسلامی ایران؛ به موجب ماده ) 20اصلاحی (1379/2/28قانون اساسنامه
جمعیت مزبور مصوب .1367/2/8
-5بنیاد شهید انقلاب اسلامی و کمیته امداد امام خمینی )ره(؛ به موجب قانون استفاده بعضی از دستگاهها از
نماینده حقوقی و مراجع قضایی و معافیت بنیاد شهید انقلاب اسلامی و کمیته امداد امام خمینی )ره( از پرداخت
هزینه دادرسی مصوب 1374/3/7با اصلاحات و الحاقات بعدی.
-6وزارتخانههای علوم ،تحقیقات و فناوری و بهداشت ،درمان و آموزش پزشکی؛ در حدود مقرر در ماده 34
قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت مصوب 1380/11/27با اصلاحات و الحاقات بعدی.
-7وزارت جهاد کشاورزی؛ به موجب تبصره 2ماده 33اصلاحی 1386قانون حفاظت و بهرهبرداری از
جنگلها و مراتع مصوب 1382/4/1در حدود مقرر در این ماده.
-8بنیاد مستضعفان؛ به موجب لایحه قانونی راجع به معافیت بنیاد مستضعفان از پرداخت هزینه دادرسی در
تمام مراجع قضایی مصوب .1385/11/17
-9دولت در دعاوی مرتبط با اجرای قوانین مربوط به اراضی شهری؛ به موجب ماده 10قانون ساماندهی و
حمایت از تولید و عرضه مسکن مصوب .1387/2/25
-10دادستان ،در دعوای مطالبه خسارت و ضرر و زیان ناشی از جرائم نسبت به اموال دولتی و عمومی؛ به
موجب تبصره 1الحاقی ) (1387/4/17به ماده ) 2اصلاحی (1387/4/17قانون تشکیل سازمان بازرسی کل
کشور.
-11نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران در خصوص دعوای مطالبه ضرر و زیان؛ موضوع ماده 575قانون
آیین دادرسی کیفری مصوب 1392/12/4با اصلاحات و الحاقات بعدی.
-12صندوق تأمین خسارتهای بدنی؛ به موجب تبصره 4ماده 24قانون بیمه اجباری خسارات وارد شده به
شخص ثالث در اثر حوادث ناشی از وسایل نقلیه مصوب.1395/2/20
-13سازمان جنگلها ،مراتع و آبخیزداری کشور ،سازمان امور اراضی و سازمان حفاظت محیط زیست،
سازمان اوقاف و امور خیریه و وزارت راه و شهرسازی حسب مورد پس از تأیید بالاترین مقام دستگاه اجرایی
مربوط در دعاویای که به منظور رفع تصرف از اراضی دولتی ،ملی و وقفی مطرح میشود؛ به موجب ماده
28قانون احکام دائمی برنامههای توسعه کشور مصوب .1395/11/10
-14مناطق آزاد تجاری – صنعتی در حدود بند »الف« ماده 65قانون احکام دائمی برنامههای توسعه کشور
مصوب .1395
-15سازمان جنگلها ،مراتع و آبخیزداری و سازمان حفاظت محیط زیست؛ به موجب تبصره 2ماده 32قانون
هوای پاک مصوب 1396/4/25در دعاوی حقوقی و کیفری ناشی از فعالیتها ،وظایف و تکالیف قانونی
موضوع این قانون.
-16سازمان محیط زیست؛ معافیت از پرداخت هفتاد درصد هزینه دادرسی دعاوی؛ به موجب بند »ف« تبصره
8قانون بودجه کل کشور در سال .1402
-17دادستانی کل کشور ،سازمان بازرسی کل کشور و دیوان محاسبات کشور در خصوص هزینه دادرسی
شکایاتی که در حدود اختیارات قانونی خود در دیوان عدالت اداری مطرح میکنند موضوع تبصره 1الحاقی
مورخ 1402/2/10به ماده 16قانون دیوان عدالت.
دکتر احمد محمدی باردئی
مدیر کل حقوقی قوه قضاییه