نظریه مشورتی ۷/۱۴۰۱/۹۷۵

چنانچه رأی محکومیت کیفری قطعی بابت بزه انتقال مال غیر صادر و سپس شاکی با مراجعه به دادگاه حقوقی ،ابطال سند منتقل شده را به استناد رأی کیفری موصوف تقاضا نماید و دادگاه حقوقی پس از تحقیقات احراز کند معامله شاکی با فروشنده صوری بوده یا اقاله شده و بعد از آن متهم مبادرت به انتقال مال نموده و اساسا بزه انتقال مال غیر صورت نگرفته و رأی قطعی کیفری بدون رسیدگی به جوانب حقوقی معامله اول مانند صوری بودن یا اقاله آن صادر شده است ،آیا دادگاه حقوقی میتواند رأی کیفری مذکور را مطابق ماده 18قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 مورد توجه قرار نداده و حکم بر بطلان دعوای خواهان صادر کند؟

اولاً ،با توجه به مجازات قانونی بزه انتقال مال غیر که همان مجازات بزه کلاهبرداری است ،دادگاه باید علاوه بر صدور حکم به مجازات حبس و جزای نقدی ،نسبت به رد مال نیز حکم صادر کند؛ در این موارد ،رد مال حکم قانونی است و تعیین تکلیف مال تحصیلشده از جرم مستلزم تقدیم دادخواست نیست و رد مال غیر منقول موضوع سند رسمی، مستلزم ابطال سند رسمی انتقال است و مرجع قضایی طبق ماده 215قانون مجازات اسلامی مصوب 1392و تبصره یک آن و ماده 148قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392و تبصره یک آن مکلف است هنگام صدور حکم به رد مال ،در خصوص ابطال سند انتقال رسمی هم اتخاذ تصمیم کند؛ بنابراین ،طرح دعوای حقوقی ابطال سند رسمی در فرض سؤال اساساً فاقد موضوعیت است. ثانیاً ،در فرض سؤال که دادگاه کیفری برخلاف ترتیبات فوق در خصوص ابطال سند مالکیت اتخاذ تصمیم نکرده است، با توجه به ماده 18قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ،1392هرگاه رأی قطعی کیفری مؤثر در ماهیت امر حقوقی باشد ،برای دادگاه حقوقی لازمالاتباع است؛ بنابراین آنچه مهم است آن است که رأی قطعی کیفری در ماهیت امر حقوقی مؤثر باشد و در فرض سؤال که رأی محکومیت قطعی کیفری به سبب ارتکاب بزه انتقال مال غیر صادر شده است ،دادگاه حقوقی نمیتواند به دعوای راجع به شرایط صحت معامله رسیدگی کند؛ زیرا رسیدگی ماهوی دادگاه حقوقی در همان موضوع ممکن است به صدور رأی برخلاف مدلول رأی کیفری منتهی شود .بنا به مراتب یادشده ،تا زمانی که به یکی از طرق قانونی رأی کیفری نقض نشده باشد ،دادگاه حقوقی نمیتواند در خصوص همان موضوع رسیدگی و رأیی مغایر با رأی دادگاه کیفری صادر کند. دکتر احمد محمدی باردئی مدیر کل حقوقی قوه قضاییه