استعلام
چنانچه محکومعلیه در اجرای ماده 101قانون اجرای احکام مدنی مصوب ،1356سهمالارث خود از یک باب
منزل مسکونی فاقد سابقه ثبتی متعلق به مورث خود که در تصرف وراث میباشد را جهت فروش و پرداخت بدهی
موضوع محکومیت معرفی کند ،خواهشمند است به پرسشهای زیر پاسخ دهید:
الف -آیا پذیرش مال مذکور با توجه به شرایط یادشده امکانپذیر است؟ در صورت منفی بودن پاسخ ،علت را بیان
فرمایید.
ب -در صورت پذیرش مال مذکور ،با توجه به مواد 51و 140قانون اجرای احکام مدنی مصوب 1356که به
توقیف مال محکومعلیه به میزان محکومبه و به میزان مشاع تصریح دارد و از آنجایی که مال فوق فاقد سابقه ثبتی
است و توقیف و فروش به میزان مشاع امکانپذیر نیست ،آیا در صورت عدم موافقت دیگر شرکا )دیگر وراث(،
توقیف و فروش کل ملک و پرداخت بدهی محکومعلیه از محل سهم وی و پرداخت سهم دیگر وراث به آنان
امکانپذیر است؟
ج -در فرض فروش سهمالارث محکومعلیه از ملک فوق )فاقد سابقه ثبتی( ،از آنجایی که صدور حکم به خلع ید
مشاعی و صدور دستور فروش در املاک فاقد سابقه ثبتی در محاکم امکانپذیر نیست ،تکلیف خریدار با فرض
قبول چنین سهمی چگونه است؟
پاسخ اداره کل حقوقی
الف و ب -اولاً ،در فرض پرسش که محکومعلیه سهمالارث خود از یک باب منزل مسکونی فاقد سابقه ثبتی که
در تصرف دیگر وراث است را جهت فروش و پرداخـت محـکومبه معرفی کرده اسـت؛ با لحاظ حکم مقرر در
ماده 140قانون اجرای احکام مدنی ،توقیف سهمالارث مشاعی محکومعلیه در مال غیر منقول به میزان محکومبه
و سهمالارث مشاعی وی جایز است.
ثانیاً ،توقیف مال غیر منقولی که سابقه ثبتی ندارد به عنوان مال محکومعلیه با رعایت شرایط مقرر در ماده 101
قانون اجرای احکام مدنی مصوب 1356با منع قانونی مواجه نیست.
ثالثاً ،در فرض پرسش ،هرچند ملک در تصرف محکومعلیه نمیباشد؛ چنانچه تصرفات مالکانه مورث وی در منزل
مسکونی و تعلق آن به مورث و ماترک بودن آن محرز باشد ،توقیف سهمالارث مشاعی محکومعلیه به نسبت
سهم وی در منزل مسکونی )ماترک( وفق مواد 101 ،51و 140قانون اجرای احکام مدنی مصوب 1356مجاز
است و فروش و مزایده آن با رعایت مقررات فوق و مواد 868و 871قانون مدنی بلامانع است.
بنا به مراتب یادشده و در اجرای بخش اخیر ماده 51قانون اجرای احکام مدنی مصوب ،1356توقیف سهم مشاع
محکومعلیه به نسبت سهمالارث وی در منزل مسکونی )ماترک( از طریق تحقیق و معاینه محل و تنظیم صورتجلسه
ممکن است و در این خصوص موافقت دیگر شرکا و ورثه شرط نیست و مزایـده و فروش آن نیز با رعـایت ماده
140قانـون یادشده و نیز مواد 868و 871قانون مدنی صورت میگیرد.
ج -در فرض فروش سهمالارث محکومعلیه و عدم توافق خریدار با دیگر شرکا و وراث در خصوص نحوه تصرف
در ملک ،چنانچه طرح دعوای خلع ید ضروری باشد ،شخصی که برنده مزایده سهم مشاعی از مال غیر منقول شده
و این سهم به وی منتقل شده است ،صورتجلسه تنظیمی دلیل مالکیت وی تلقی میشود و چون ملک فرض سؤال
فاقد سابقه ثبتی است ،هرگاه برنده مزایده قصد اقامه دعوا داشته باشد ،به استناد صورتجلسه مزایده و مستندات
موجود در پرونده میتواند با لحاظ ماده 581قانون مدنی و ماده 43قانون اجرای احکام مدنی مصوب 1356
دعوای خلع ید اقامه کند.
دکتر احمد محمدی باردئی
مدیر کل حقوقی قوه قضاییه