نظریه مشورتی ۷/۱۴۰۱/۸۲۱

چنانچه در راستای مواد 474و 475قانون مجازات اسلامی مصوب 1392شخصی محکوم به پرداخت دیه شود؛ ولی با بررسیهای صورتگرفته در اجرای احکام کیفری مالی از محکومعلیه پیدا نشود ،نحوه پرداخت دیه از بیتالمال توسط اجرای احکام به چه صورت خواهد بود؟ آیا اجرای احکام رأساً میتواند با مراجع ذیصلاح جهت پرداخت دیه از بیتالمال مکاتبه نماید؟ یا باید پرونده را به دادگاه کیفری دو اعاده و علیه بیتالمال حکم صادر شود؟ یا هیچکدام از مراجع مذکور صالح به رسیدگی نبوده و میبایست شاکی جهت طرح دادخواست در محاکم حقوقی ارشاد شود؟

-1اصولاً مسئولیت پرداخت دیه که طبق بند »پ« ماده 14قانون مجازات اسلامی مصوب 1392یکی از مجازاتهاست ،به عهده مرتکب جرم )مقصر حادثه( است و پرداخت دیه از بیتالمال ،امری استثنایی است که نیاز به رسیدگی و صدور حکم دارد و موارد پرداخت دیه از بیتالمال در قانون تصریح شده است؛ مانند تبصره 3ماده 156و مواد 485 ،484 ،477 ،475 ،474 ،473 ،470 ،435 ،334 ،333و 487قانون مجازات اسلامی 1392 و صدور حکم اعسار محکوم علیه و عدم توانایی وی نسبت به پرداخت دیه از مواردی نیست که قانونا موجب پرداخت دیه از بیتالمال گردد. -2در صورت فوت محکومعلیه مطابق ماده 505قانون آیین دادرسی کیفری ،1392قاضی اجرای احکام وفق بند »الف« ماده 13قانون مزبور ،قرار موقوفی اجرای مجازات را صادر میکند و در موارد شمول مواد 474و 475قانون مجازات اسلامی مصوب ،1392دیه از اموال وی پرداخت میشود و چنانچه محکومعلیه متوفی ،مالی برای استیفای دیه نداشته باشد ،با مطالبه دیه از بیتالمال طبق تبصره 1ماده 85قانون پیشگفته ،پرونده به دستور دادستان برای صدور حکم مقتضی در خصوص دیه به دادگاه مربوط ارسال میشود و دادگاه کیفری در اجرای تبصره ماده 342قانون یادشده نسبت به دعوت از دستگاه پرداختکننده دیه )که با توجه به اینکه اعتبار مربوط به دیه در اعتبارات وزارت دادگستری منظور گردیده است ،وزارتخانه مذکور میباشد( به منظور دفاع از حقوق بیتالمال اقدام میکند. -3با فراری شدن محکومعلیه و عدم دسترسی به او ،قاضی اجرای احکام کیفری با توجه به قرار تأمین کیفری صادره ،به کفیل یا وثیقهگذار اخطار میکند که نسبت به تسلیم محکومعلیه اقدام کنند .امتناع کفیل یا وثیقهگذار با رعایت مقررات ماده 230قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392موجب اخذ وجهالکفاله یا ضبط وثیقه خواهد بود که در این صورت با توجه به مواد 232و 233این قانون از وجهالکفاله اخذشده یا وثیقه ضبطشده، دیه مورد حکم پرداخت میشود؛ اما هرگاه اقدامات انجامشده توسط اجرای احکام درخصوص ابلاغ اخطاریه به کفیل یا وثیقهگذار به نتیجهای نرسیده باشد ،موضوع مشمول ماده 474قانون مجازات اسلامی مصوب 1392بوده و پرداخت دیه ازبیتالمال بلااشکال است. روح اله رئیسی معاون اداره کل حقوقی قوه قضاییه