استعلام
-1عبارت »جریمهها و مجازات مقرر در این قانون« در ماده 201قانون مالیاتهای مستقیم در خصوص
رفتارهای موضوع این ماده که قبل از سال 1394واقع شده است ،اشاره به کدامین مجازات دارد؟
توضیح اینکه در سالهای 1392و 1393یک شرکت بازرگانی با سوء استفاده از کارت بازرگانی دیگری اقدام
به واردات کالا به کشور نموده؛ ولی به منظور فرار مالیاتی در اسناد و مدارک و دفاتری که در اداره امور
مالیاتی به آنها استناد نموده ،این فعالیت تجارتی را کتمان نموده است .در سال 1399ضابط خاص در این
خصوص اعلام جرم نموده است .در این خصوص همانگونه که استحضار دارید با توجه به اینکه موضوع از
جهت امکان اعمال ماده 2قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشاء ،اختلاس و کلاهبرداری مشمول مرور زمان
تعقیب شده است ،از این طریق قابل پیگرد نیست؛ همچنین با توجه به اینکه زمان بروز رفتار ارتکابی سالهای
1392و 1393میباشد و بند 7ماده 274قانون مالیاتهای مستقیم الحاقی 1394بوده و از ابتدای سال
1395لازم الاجرا گردیده است ،به استناد قانونی بعدی نمیتوان رفتار قبلی را مجازات کرد.
اما در خصوص اعمال ماده 201قانون مالیاتهای مستقیم که اشاره بر محکومیت به مجازات دارد و قید
مجازات برای رفتار دلالت بر تلقی جرم از آن دارد ،با لحاظ بند »ب« ماده 109قانون مجازات اسلامی مصوب
،1392موضوع قابل بررسی است؛ اما این در حالی است که مجازت 3ماه تا دو سال حبسی که در ماده 201
قانون مالیاتهای مستقیم سال 1366که پیشبینی شده بود ،در اصلاحات سال 1380از ماده حذف شده است
و به جای آن عبارت »مجازات مقرر در این قانون« آمده است .در زمان حکومت آن مقرره مجازات پیشبینی
شده در قانون در تبصره 2ماده 199ایضاً همان 3ماه تا دو سال بوده است که در اصلاحات 1394این مجازات
و ماده نیز حذف گردیده است.
-2آیا اساساً رفتار اعلامی که در سال 1392ارتکاب یافته دارای عنصر قانونی میباشد تا بر اساس آن مورد
مجازات قرار گیرد؟
پاسخ اداره کل حقوقی
مباشرت و معاونت در استفاده از کارت بازرگانی اشخاص دیگر که به منظور فرار مالیاتی و تنظیم اسناد خلاف
واقع به استناد بندهای 1و 7ماده 274قانون مالیاتهای مستقیم اصلاحی 1394جرم مالیاتی محسوب میشود
و با توجه به ماده 281این قانون چنانچه اعمال یادشده از تاریخ 1/1/1395یعنی تاریخ اجرای قانون اصلاحی
یادشده واقع شده باشد قابلیت تعقیب کیفری و مجازات دارد و در فرض استعلام چنانچه تاریخ ارتکاب این
جرایم ،قبل از تاریخ 1/1/1395باشد ،به لحاظ فقد عنصر قانونی قابل تعقیب نیست و فاقد وصف مجرمانه
است .بدیهی است چنانچه استفاده از کارت بازرگانی دیگری به منظور فرار از مالیات بعد از سال 1395انجام
شده باشد طبق بند 7ماده 274قانون اصلاح قانون مالیاتهای مستقیم مصوب 31/4/1394جرم مالیاتی
محسوب میشود و دارنده کارت بازرگانی را نیز با عنایت به ماده 126قانون مجازات اسلامی مصوب 1392
در صورت تطبیق با این ماده به عنوان معاون جرم میتوان تحت پیگرد قرار داد .ضمناً ماده 201قانون
مالیاتهای مستقیم در مقام جرمانگاری و تعیین مجازات نیست و صرفاً شرایط محرومیت از معافیتها و
بخشودگیهای قانونی را اعلام کرده است؛ لذا به استناد این ماده نمیتوان رفتاری را جرم تلقی کرد و منظور
از عبارت »علاوه بر مجازاتهای مقرر در این قانون« در این ماده ،مواردی است که صراحتاً رفتاری در این
قانون جرمانگاری شده است؛ از جمله موارد ذکر شده در ماده 274قانون مالیاتهای مستقیم الحاقی .1394
دکتر احمد محمدی باردئی
مدیر کل حقوقی قوه قضاییه