استعلام
مطابق تبصره ماده 48قانون آیین دادرسی کیفری ،در جرایم علیه امنیت داخلی و خارجی و همچنین جرایم
سازمانیافته که مجازات آنها مشمول ماده 302این قانون است ،در مرحله تحقیقات مقدماتی طرفین دعوا ،وکیل
یا وکلای خود را از بین وکلای دادگستری که مورد تأیید رئیس قوه قضاییه باشند انتخاب مینمایند.
سؤال اینجاست آیا کلمه »و« که مابین این عبارت به کار برده شده »تبصره ماده - 48در جرایم علیه امنیت داخلی
یا خارجی و همچنین جرایم سازمانیافته که مجازات آنها مشمول ماده 302این قانون است« واو عطف محسوب
میشود؟ اگر واو عطف محسوب شود:
تبصره ذیل ماده 48قانون آیین دادرسی کیفری مشمول اطفال زیر 18سال نمیگردد.
با توجه به نص صریح ماده 89قانون مجازات اسلامی مصوب ،1392در خصوص مجازات حبس اطفال بین 15
تا 18سال در جرایم درجه یک تا ،3حداکثر 5سال نگهداری در کانون اصلاح و تربیت پیشبینی شده است.
ملاحظه میفرمایید هیچ یک از جرایم تعزیری اطفال دارای مجازات مذکور در ماده 302قانون آیین دادرسی
کیفری نبوده ،جرایم اطفال از شمول تبصره ذیل ماده 48قانون آیین دادرسی کیفری خروجی موضوعی دارد.
همچنین در خصوص افراد بالای 18سال نیز با رعایت ماده 302جرایم ارتکابی متهمین اخیر عمدتاً عبارتند از
-1اخلال در نظم عمومی )ماده 618قانون مجازات اسلامی حبس از 3ماه تا یک سال( -2توهین به رهبری
ماده ) 514قانون مجازات اسلامی حبس 6ماه تا 2سال( -3اجتماع و تبانی )ماده 610قانون مجازات اسلامی
حبس 2تا 5سال( -4تخریب )ماده 676قانون مجازات اسلامی حبس از 6ماه تا 3سال( -5تبلیغ علیه نظام
)ماده 500قانون مجازات اسلامی حبس از 3ماه تا یک سال( میباشند که با توجه به استدلال بالا مشمول تبصره
ذیل ماده 48نمیباشد.
صرفاً جرایم محاربه و عضویت در دستهجات و گروههای معاند علیه نظام میتواند مشمول تبصره مذکور گردد.
پاسخ اداره کل حقوقی
اولاً ،با عنایت به اصل سی و پنجم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران حاکی از حق انتخاب وکیل ،و ماده 5
قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392که حق دسترسی به وکیل را به عنوان یکی از اصول حاکم بر دادرسی
بیان کرده است و باید در تفسیر مواد بعدی این قانون مورد توجه قرار گیرد و نیز نحوه نگارش تبصره اصلاحی
ماده 48قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392از حیث چینش کلمات و عبارات و ذکر کلمه »همچنین« بین
دو عبارت »جرایم علیه امنیت داخلی و خارجی« و »جرایم سازمانیافته« حکایت از آن دارد که عبارت »که
مجازات آنها مشمول ماده 302این قانون است« به قسمت صدر این تبصره یعنی به جرایم علیه امنیت نیز تسری
دارد.
ثانیاً ،حکم مذکور در تبصره اصلاحی ماده 48یادشده ،حکمی استثنایی و خلاف اصل است و در تفسیر قوانین و
مقررات استثنایی باید به قدر متیقن اکتفا نموده و از تفسیر موسع اجتناب شود .بر این اساس ،باید گفت انحصار
مداخله وکلای مورد تأیید رئیس قوه قضاییه فقط در خصوص آن دسته از جرایم علیه امنیت داخلی و خارجی است
که مجازات آن مشمول ماده 302قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392باشد و در سایر جرایم علیه امنیت،
کلیه وکلای دادگستری طبق عمومات حق مداخله دارند و چون معیار حکم مقرر در تبصره ذیل ماده 48یادشده،
صرف نظر از ویژگیهای شخصی مرتکب )همانند سن( ،مجازات قانونی جرایم ارتکابی است؛ لذا بین افراد بین 15
تا 18سال و افراد بزرگسال در این خصوص تفاوتی نیست.
روح اله رئیسی
معاون اداره کل حقوقی قوه قضاییه