استعلام
بند 2ماده 58قانون خدمت وظیفه عمومی )اصلاحی (1390فرد مشمول غیبتکننده از خدمت سربازی در زمان
صلح را فراری محسوب و مقرر کرده است که به مراجع قضایی صالح معرفی شوند .ماده 59قانون مجازات جرایم
نیروهای مسلح مصوب ،1382کارکنان این نیروها را که در زمان صلح بدون عذر موجه غیبت کنند ،فراری
محسوب و مستحق تا یک سال حبس یا سه ماه تا یک سال اضافه خدمت میداند .بر این اساس ،فردی که سن
خدمت سربازی وی رسیده و مشمول شده است؛ اما تا یک سال برای سربازی اقدام نکرده است ،عیناً مصداق بند
2ماده 58قانون خدمت وظیفه عمومی مصوب 1363با اصلاحات بعدی است و به موجب ماده 59قانون مجازات
جرایم نیروهای مسلح مصوب 1382چنانکه از عنوان آن پیداست و در این ماده نیز به صراحت قید شده است،
فرد موضوع ماده یاد شده باید از کارکنان نیروهای مسلح باشد تا غیبت وی فرار محسوب و مستوجب مجازات
باشد؛ اما فردی که اساساً هنوز لباس خدمت بر تن نکرده است و صرفا سن وی مشمول خدمت است و عملا جزء
کارکنان نیروهای مسلح نیست ،آیا غیبت وی مشمول مجازات موضوع ماده 59قانون مجازات جرایم نیروهای
مسلح مصوب 1382است؟ به عبارت دیگر ،بند 2ماده 58قانون خدمت وظیفه عمومی )اصلاحی (1390غیبت
فرد مشمول را فراری محسوب کرده است؛ اما برای این فراری مجازاتی تعیین نکرده و صرف ًا تنبیه انتظامی )اضافه
خدمت( و معرفی به مراجع صالح قضایی را مقرر نموده که در مورد تنبیه انتظامی یگان مربوطه اقدام و در مورد
معرفی به مراجع قضایی نیز با توجه به اینکه مجازاتی مقرر نشده است ،مقام قضایی تکلیفی نخواهد داشت؛ زیرا
ماده 2قانون مجازات اسلامی مصوب 1392رفتاری را که در قانون برای آن مجازات تعیین شده است ،جرم
میداند و برای این رفتار مجازاتی پیشبینی نشده و اساساً جرمانگاری صورت نگرفته است تا مشمول ماده 70
قانون مجازات اسلامی نیز باشد .توضیح آنکه مقنن در ماده 58قانون سابق خدمت وظیفه عمومی این عمل را
جرم و تعزیر را به اختیار قاضی گذاشته بود و حذف این بخش در قانون جدید به نظر میرسد خود دلیل بر نسخ
مجازات است .با توجه به رویه جاری در سیستم قضایی کشور که غیبت فرد مشمول از خدمت سربازی )که
اکثریت قریب به اتفاق نیز مشمول بند 2ماده 58قانون خدمت وظیفه عمومی مصوب 1363با اصلاحات بعدی
است( با مواد 58قانون خدمت وظیفه عمومی و 59قانون مجازات جرایم نیروهای مسلح مجازات میکنند،
خواهشمند است اعلام فرمایید آیا غیبت فرد مشمول از خدمت سربازی )بدون عذر موجه( جرم است؟ چنانچه جرم
است ،مجازات کدام است و تکلیف مقام قضایی )دادسرا و دادگاه( در پروندههای ارجاعی با موضوع اتهامی غیبت
از خدمت وظیفه عمومی چیست؟
پاسخ اداره کل حقوقی
اولاً ،با توجه به ماده یک قانون مجازات جرایم نیروهای مسلح مصوب ،1382دادگاههای نظامی به جرایم مربوط
به وظایف خاص نظامی و انتظامی کلیه »افراد نظامی« رسیدگی میکنند وکارکنان وظیفه ،طبق بند »و« همین
ماده از تاریخ شروع خدمت تا پایان آن ،فرد نظامی محسوب میشوند و مادام که شروع به خدمت نکردهاند ،فرد
نظامی تلقی نمیشوند و رسیدگی به جرایم ارتکابی آنان ،از جمله عدم معرفی مشمولین خدمت وظیفه عمومی در
مهلت یا موعد مقرر قانونی به عنوان غایب و ارتکاب بزه غیبت از خدمت سربازی بر عهده مراجع قضایی عمومی
است و با توجه به اینکه بزه موضوع بند 2ماده 58قانون خدمت وظیفه عمومی مصوب 1363با اصلاحات بعدی
نیز پیش از شروع به خدمت تحقق مییابد و مرتکب در زمان ارتکاب ،فرد نظامی محسوب نمیشود و در حقیقت
بزه غیبت از خدمت وظیفه عمومی است که مقنن ،مرتکب آن را به عنوان فراری محسوب کرده است ،در مراجع
قضایی عمومی مورد رسیدگی قرار میگیرد و مجازات فرار از خدمت هم در مواد 59و 60قانون مجازات جرایم
نیروهای مسلح مصوب 1382تعیین شده است؛ لذا مجازات مرتکبین بزه موضوع بند 2ماده ) 58اصلاحی (1390
قانون خدمت وظیفه عمومی نیز مطابق همین مواد تعیین میشود.
ثانیاً ،با توجه به آنچه در بند اولاً آورده شد ،ترتیب رسیدگی به بزه غیبت از خدمت وظیفه عمومی موضوع بند 2
ماده 58قانون خدمت وظیفه عمومی مصوب 1363با اصلاحات بعدی ،مطابق با آییننامه اجرایی این قانون است.
روح اله رئیسی
معاون اداره کل حقوقی قوه قضاییه