نظریه مشورتی ۷/۱۴۰۱/۵۲۵

شخصی به موجب چندین دادنامه مستقل که همگی از سوی یک شعبه دادگاه صادر شدهاند به پرداخت مبالغی به نفع یکی از بانکها محکوم شده است .محکومعلیه ،نسبت به محکومبه یکی از دادنامههای قطعیتیافته ،دادخواست اعسار تقدیم کرده و دادگاه حکم بر تقسیط بدهی صادر نموده است .وکیل محکومعلیه ضمن پرداخت پیشقسط تعیینی دادگاه ،با استناد به ماده 18آییننامه اجرایی نحوه اجرای محکومیتهای مالی مصوب 18/6/1399رئیس محترم قوه قضاییه ،آزادی موکل خود را که در اجرای ماده 3قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی مصوب 1394در حبس است را درخواست کرده است .در خصوص این فرض خواهشمند است به پرسشهای زیر پاسخ دهید: اولاً ،آیا مورد مشمول ماده 18آییننامه یادشده است و دادگاه باید دستور آزادی محکومعلیه را صادر کند؟ ثانیاً، در صورتی که محکومعلیه در دیگر محکومیتهای قطعی خود دادخواست اعسار داده باشد و در همه پروندهها پیشپرداخت تعیین شده باشد ،وضعیت چگونه است؟ آیا آزادی محکومعلیه منوط به پرداخت پیشپرداخت در دیگر پروندهها است یا صرف پرداخت پیشپرداخت در یکی از پروندهها کفایت میکند؟

اولاً ،چنانچه محکومعلیه دارای محکومیتهای متعدد به نفع محکومله واحد باشد ،در صورت اثبات اعسار وی در خصوص یکی از محکومیتها ،چنین شخصی به طریق اولی نسبت به دیگر محکومیتها نیز معسر است؛ زیرا هرگاه قادر به پرداخت دین )محکومبه( موضوع حکم اعسار نباشد ،قادر به پرداخت دیون دیگر که مازاد بر آن است ،نیز نمیباشد و از آنجا که محکومله واحد است ،طرح دعوای دیگر اعسار به دلیل استماع دفاعیات وی )محکومله( در دعوای اعسار اول ،امری عبث است )ماده 18آییننامه اجرایی نحوه اجرای محکومیتهای مالی مصوب 18/6/1399رئیس محترم قوه قضاییه نیز بر همین اساس وضع شده است(. ثانیاً ،در فرض سؤال با توجه به مراتب مذکور در بند فوق ،نیازی به طرح دعاوی متعدد اعسار در خصوص دیگر موارد محکومبه نیست؛ اما در صورت تقدیم دادخواستهای متعدد و صدور احکام تقسیط جداگانه ،به نظر میرسد وفق بخش دوم ماده 18آییننامه یادشده ،همچنان اثر حکم تقسیط یکی از احکام نسبت به دیگر احکام بین طرفین جاری خواهد بود و پرداخت پیشقسط در یکی از پروندهها ،موجبات آزادی محکومعلیه را فراهم میآورد. دکتر احمد محمدی باردئی مدیر کل حقوقی قوه قضاییه