نظریه مشورتی ۷/۱۴۰۱/۵۱۶

الف -یکی از شرایط صدور دستور ضبط وثیقه یا اخذ وجهالکفاله وفق ماده 230قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ،1392ضرورت حضور متهم یا محکومعلیه در مراجع قضایی است .چنانچه به لحاظ عدم حضور محکومعلیه دستور ضبط وثیقه صادر و متعاقبا رأی صادره به لحاظ خلاف شرع بیّن بودن نقض و حکم برائت متهم صادر شود ،خواهشمند است به پرسشهای زیر پاسخ دهید -1 :آیا نقض رأی صادره و حکم برائت متهم کاشف از فقدان ضرورت حضور متهم یا محکومعلیه است؟ -2آیا به جهت نبود ضرورت حضور محکومعلیه یا متهم ،میتوان از دستور ضبط صادره عدول کرد؟ ب -آنگونه که در ماده 217قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392هدف از صدور قرار تأمین کیفری، دسترسی به متهم جهت محاکمه و اجرای حکم است ،چنانچه محکومعلیه پس از احضار حضور نیابد و محکومیت وی قائم به حضور نامبرده نباشد؛ مانند آنکه حکم به پرداخت دیه یا جزای نقدی صادر شده باشد و پس از صدور دستور ضبط وثیقه ،بستگان و کسان وی اقدام به واریز جزای نقدی یا پرداخت دیه کنند ،آیا میتوان پرداخت دیه یا جزای نقدی یا اجرای حکم را به منزله حضور محکومعلیه و مشمول ماده 236قانون یادشده دانست؟ پ- چنانچه افراد متعددی با توثیق وثیقه از متهم یا محکومعلیه ضمانت کنند و به علت عدم معرفی مضمونعنه دستور ضبط وثیقه صادر شود و یکی از وثیقهگذاران مضمونعنه را به مرجع قضایی معرفی کند ،آیا دیگر وثیقهگذارانی که اقدامی نکردهاند نیز میتوانند از مزایای مندرج در ماده 236قانون یادشده بهرهمند شوند؟

الف – 1و ،2مستبط از ماده 229قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392تشخیص ضرورت حضور متهم با مقام قضایی احضارکننده و بر اساس قراین و ادلهای است که احضار متهم را ایجاب میکند .حسب ماده 233همان قانون اخذ وجهالکفاله یا ضبط وثیقه ضمانت اجرای تخلف حضور متهم نزد مرجع قضایی است و صدور بعدی حکم برائت یا محکومیت )رأی وحدت رویه شماره 657مورخ (14/12/1380در تخلف مذکور و ضمانت اجرای آن تأثیری ندارد و چه بسا اگر متهم پس از آگاهی از احضار ،نزد مرجع قضایی حضور مییافت ،قرار منع تعقیب یا حکم برائت او صادر میشد. ب -فلسفه وضع ماده 236قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ،1392ترغیب کفیل یا وثیقهگذار به معرفی متهم یا محکومعلیه پیش از اتمام عملیات اجرایی )مربوط به اخذ وجهالکفاله یا ضبط وثیقه( با برخورداری از امتیازی است که در این ماده پیشبینی شده است و با فرض صدور قرار موقوفی اجرای حکم ،قرار منع یا موقوفی تعقیب یا حکم برائت قطعی و یا رفع تصرف یا پرداخت دیه یا جزای نقدی توسط اشخاصی غیر از محکومعلیه و به هر صورت اجرای کامل دادنامه مطابق ماده 251این قانون ،پرونده مختومه شده و نیازی به معرفی متهم یا محکوم نیست و مراد و مقصود اصلی مقنن که مختومه شدن پرونده بوده است نیز حاصل شده است و لذا محرومیت کفیل یا وثیقهگذار که با مختومه شدن پرونده ،معرفی متهم یا محکوم از سوی وی فاقد اثر است ،از ارفاق قانونی مذکور در ماده 236قانون یادشده منطقی و منصفانه به نظر نمیرسد. پ -با توجه به مفاد ماده 236و قسمت اخیر بند »ب« ماده 235قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392حضور متهم )یا محکومعلیه( در مرجع قضایی تا پیش از اتمام عملیات اجرایی اعم از اینکه شخصاً حاضر شده و یا در اثر معرفی احد از وثیقهگذاران صورت پذیرفته باشد ،موجب اعمال تخفیف مقرر قانونی مذکور در این ماده به تمامی وثیقهگذاران خواهد بود. لطفاً از ارسال استعلام با شمارههای مختلف خودداری شود. دکتر احمد محمدی باردئی مدیر کل حقوقی قوه قضاییه