نظریه مشورتی ۷/۱۴۰۱/۵۰۱

در مورد نکاح موقتی که ضمن آن شرط ارث بردن زوجین از یکدیگر درج شده است ،در خصوص مسؤولیت کیفری زوج از حیث عدم ثبت عقد ازدواج اختلاف نظر است .الف -عدهای به استناد به قول مشهور فقها و فتوای امام خمینی )ره( در تحریرالوسیله؛ شرط را باطل و فاقد اثر از جمله از حیث ایجاد مسؤولیت به ثبت نکاح ،میدانند. ب -عدهای نیز شرط را صحیح؛ اما مرد را به ثبت رسمی نکاح مکلف نمیدانند و معتقدند اصل بر عدم تکلیف زوج به ثبت نکاح موقت است و موارد استثنایی مندرج در ماده 21قانون حمایت خانواده مصوب 1391باید در حدود نص تفسیر شود و با توجه به ظهور کلام و موقعیت بیان قانونگذار ،عبارت شرط ضمن عقد در بند 3ماده 21را نیز باید محدود به شرط مبنی بر »تعهد زوج به ثبت نکاح میدانند« و نه هر شرطی؛ زیرا چنانچه قانونگذار نظری غیر از این داشت ،در این ماده به جای کلمات »شرط ضمن عقد« عبارت »هرگونه شرط ضمن عقد« را بیان میکرد .ج -گروه سوم شرط را صحیح و بر اساس بند 3ماده 21قانون حمایت خانواده مصوب 1391مرد را مکلف به ثبت نکاح و مستوجب ضمانت اجرای کیفری عدم ثبت ازدواج میدانند .با عنایت به تفاوت دیدگاههای موجود ،خواهشمند است نظر خود را در این خصوص اعلام فرمایید.

اولاً ،با توجه به آمره بودن قواعد ارث ،در فرض سؤال شرط مقرر بین زوجین موقت مبنی بر ارثبری آنان از یکدیگر ،باطل و فاقد اثر شرعی و قانونی است. ثانیاً ،صرفنظر از آنکه بین شرط توارث زوجین موقت و الزام یا عدم الزام زوج به ثبت نکاح موقت در چنین فرضی ملازمهای وجود ندارد ،به صراحت ماده 21قانون حمایت خانواده مصوب ،1391موارد الزامی ثبت نکاح موقت منحصر در بندهای سهگانه موضوع این ماده است و از ظاهر بند 3این ماده چنین مستفاد است که حکم آن صرفاً ناظر بر شرط ضمن عقد نکاح موقت مبنی بر ثبت آن است و دیگر شروط ضمن عقد نکاح از شمول این بند و ضمانت اجرای کیفری عدم اقدام به آن )ماده 49همین قانون( خروج موضوعی دارد. دکتر احمد محمدی باردئی مدیر کل حقوقی قوه قضاییه