استعلام
با عنایت به ماده 500مکرر قانون مجازات اسلامی )تعزیرات ،الحاقی (1399و ابهامات موجود خواهشمند
است به پرسشهای زیر پاسخ دهید:
-1منظور از القائات روانی در صدر ماده فوقالذکر چیست؟ با توجه به استفاده قانونگذار از حرف »واو« بین
عبارت شیوههای کنترل ذهن و القائات روانی ،آیا جهت تحقق بزه ،استفاده از شیوههای کنترل ذهن و القائات
روانی در هر دو بند ذیل ماده الزامی است و یا آنکه با عنایت به سیاق ماده استفاده از شیوههای کنترل ذهن
مربوط به بند اول ماده و استفاده از القائات روانی مربوط به بند دوم ماده است؟
-2با توجه به اینکه در بند 2ماده فوقالذکر ،فعالیت آموزشی و تبلیغی انحرافی مغایر و یا مخل با شرع مقدس
اسلام به عنوان رکن مادی بزه بیان شده است ،آیا بین مغایر و مخل تفاوتی وجود دارد؟
-3با توجه به اینکه در بند 2ماده فوقالذکر ،فعالیت آموزشی و تبلیغی انحرافی مغایر و مخل با شرع مقدس
اسلام به عنوان رکن مادی بزه بیان شده است ،منظور از اصطلاح شرع مقدس اسلام چیست؟ آیا این اصطلاح
شامل تمام تعالیم فقهی عقیدتی )کلامی( اخلاقی و عرفانی اسلام است یا برخی از این تعالیم مدنظر میباشد؟
-4چنانچه منظور از اصطلاح شرع مقدس اسلام اعم از موارد فوقالذکر باشد یا برخی از آن ،آیا تمامی محتوای
شرع اعم از اصول و فروع و جزئیات فروع را شامل میشود یا فقط شامل مطالب اصولی و اساسی فقهی،
عقیدتی و یا عرفانی اسلام میشود؟ برای مثال ،فعالیتهای آموزشی تبلیغی انحرافی در حوزه مهدویت نظیر
یمانیها از این جهت که فروع مسائل اعتقادی در حوزه مهدویت جزء اعتقادات اساسی مذهب شیعه میباشد؛
اما جزء اصول پنجگانه دین )توحید ،عدل ،معاد ،نبوت و امامت( نیست ،آیا مغایر یا مخل به شرع مقدس اسلام
محسوب میشود؟ یا فعالیت انحرافی که اعتقادات اساسی و مهم شیعه همچون زیارت ،توسل ،شفاعت و نذر را
زیر سؤال میبرد و معتقد به آنها را مشرک و بدعتگذار میخواند ،مغایر یا مخل به شرع مقدس اسلام محسوب
میشود؟
-5با توجه به اختلافات فراوان فقهی عقیدتی مذاهب مختلف اسلامی ،آیا منظور از شرع مقدس اسلام شامل
همه مذاهب اسلامی است یا تنها مذهب حقه جعفری اثنیعشری است که در اصل دوازدهم قانون اساسی به
عنوان مذهب رسمی کشور بیان شده است؟ -6آیا جهت تحقق بزه فعالیت آموزشی و تبلیغی انحرافی باید صرفاً
نسبت به پیروان مذهب حقه جعفری اثنیعشری انجام شود یا اینکه شامل پیروان دیگر مذاهب اسلامی و دیگر
ادیان رسمی مورد تأیید در قانون اساسی نیز میباشد؟ برای مثال ،آیا فعالیت آموزشی و تبلیغی سلفیگری و
وهابیت در بین اهل تسنن ایران را نیز شامل میشود یا فعالیت آموزشی و تبلیغی فرق انحرافی مسیحیت نسبت
به مسیحیان مورد تأیید در قانون اساسی را نیز شامل میشود؟
-7آیا جهت تحقق بزه فعالیت آموزشی و تبلیغی انحرافی ،باید صرفاً نسبت به پیروان مذهب حقه جعفری
اثنیعشری انجام شود یا اینکه پیروان دیگر فرق و ادیان غیر رسمی که مورد تأیید در قانون اساسی نیستند را
نیز شامل میشود؟ برای مثال ،آیا فعالیت آموزشی و تبلیغی بهائیت نسبت به افرادی که بهاییزاده میباشند را
نیز شامل میشود؟
-8با عنایت به اینکه طبق اصل سیزدهم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران ،مسیحیت به عنوان یک اقلیت
دینی به رسمیت شناخته شده است و با توجه به اینکه دین مسیحیت خود شامل سه فرقه اصلی کاتولیک،
ارتودوکس و پروتستان است و این فرقهها نیز شامل 105زیرفرقه در مسیحیت؛ بهویژه در فرقه پروتستان
هستند ،کدام یک از این فرقههای مسیحیت طبق اصل سیزدهم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران به رسمیت
شناخته میشوند؟
-9با توجه به اینکه مقنن ماده فوقالذکر را در فصل اول از کتاب پنجم قانون مجازات اسلامی با عنوان جرایم
ضد امنیت داخلی و خارجی کشور بیان نموده است ،رسیدگی به این بزه در صلاحیت کدام دادگاه است؟ دادگاه
انقلاب یا دادگاه کیفری دو؟
پاسخ اداره کل حقوقی
-1ماده 500مکرر الحاقی 1399به قانون مجازات اسلامی )تعزیرات مصوب (1375در مقام جرمانگاری
شیوههایی است که منتهی به کنترل ذهن و القائات روانی شده است و بندهای 1و 2این ماده به گونهای نیست
که برخی شیوهها به یکی از این بندها اختصاص یابد؛ بنابراین در فرض سؤال ،چنانچه نتایج به کارگیری شیوههای
مندرج در ماده یادشده به تحقق هر یک از اقدامات مندرج در بندها منتهی شود ،رکن مادی جرم محقق است.
-2هر چند واژههای »مغایر« و »مخل« از نظر لغوی متفاوت میباشند و بین این دو واژه میتوان قائل به رابطه
عموم و خصوص مطلق بود؛ از این حیث که هر عمل و اقدام مخل شرع ،مغایر آن نیز میباشد؛ اما برخی مغایرها،
»مخل« تلقی نمیشوند؛ با وجود این ،در جرمانگاری موضوع ماده 500مکرر الحاقی 1399به قانون مجازات
اسلامی )تعزیرات مصوب (1375با عنایت به جرمانگاری هرگونه فعالیت آموزشی و یا تبلیغی انحرافی مغایر
با شرع مقدس اسلام با تحقق این عنوان ،رکن مادی جرم محقق میشود.
4 ،3و -5منظور از عبارت »شرع مقدس اسلام« در بند 2ماده 500مکرر الحاقی 1399به قانون مجازات
اسلامی )تعزیرات مصوب ،(1375اصول اعتقادی دینی و ضروریات و مسلمات مذهب جعفری اثنی عشری
است.
6و -7فعالیت آموزشی و یا تبلیغی انحرافی که مغایر و یا مخل به شرع مقدس اسلام باشد؛ اعم از آنکه
مخاطب این فعالیت انحرافی فرد مسلمان باشد یا غیر مسلمان ،مشمول ماده یادشده میباشد.
-8این بخش از استعلام مستلزم تفسیر قانون اساسی است و با عنایت به مواد 2و » 5دستورالعمل نحوه استعلام
حقوقی و پاسخ به آن در قوه قضاییه« مصوب ،19/9/1398پاسخگویی به آن از وظایف اداره کل حقوقی
خارج است.
-9با توجه به اینکه ماده 500مکرر الحاقی 1399به قانون مجازات اسلامی )تعزیرات مصوب (1375در
فصل اول جرایم ضد امنیت داخلی و خارجی کشور آمده است؛ لذا جرایم موضوع این ماده از جمله جرایم علیه
امنیت داخلی و خارجی محسوب میشود و رسیدگی به این جرایم طبق بند »الف« ماده 303قانون آیین دادرسی
کیفری مصوب ،1392در صلاحیت »دادگاه انقلاب« است.
دکتر احمد محمدی باردئی
مدیر کل حقوقی قوه قضاییه