استعلام
-1چنانچه زوج بدون رضایت زوجه مبادرت به عقد ازدواج دوم نماید و زوجه دوم ضمن تقدیم دادخواست به
طرفیت زوج و همسر اول ،صدور حکم به اثبات زوجیت و ثبت واقعه ازدواج را درخواست کند ،آیا با وجود حکم
مقرر در ماده 16قانون حمایت خانواده مصوب ،1353این دعوا قابل پذیرش است؟
-2آیا ماده 20قانون حمایت خانواده مصوب 1391که ثبت واقعه ازدواج دائمی را الزامی میداند با ماده 16
قانون حمایت خانواده مصوب 1353در تعارض است؟
-3چنانچه در مقام رسیدگی به دعوا زوجه اول در دادگاه حاضر نشود و یا به رغم حضور ،اجازه ازدواج مجدد
ندهد ،تکلیف چیست؟
-4چنانچه به رغم حکم قطعی مبنی بر زوجیت و ثبت واقعه ازدواج ،دفتر رسمی ازدواج و طلاق از دفتر رسمی
ازدواج و طلاق ثبت این ازدواج کند ،به سبب نداشتن اذن همسر اول در ازدواج مجدد و فقدان رضایت وی
خودداری کند ،تکلیف چیست؟
-5آیا باید همسر اول طرف دعوای صدرالذکر قرار گیرد؟
پاسخ اداره کل حقوقی
جناب آقای شیری
رئیس محترم شعبه 3دادگاه خانواده دادگستری شهرستان زنجان
با سلام و دعای خیر؛
بازگشت به استعلام شماره 9037/7572/2525مورخ 1401/2/27به شماره ثبت وارده 194مورخ
،1401/2/28نظریه مشورتی این اداره کل به شرح زیر اعلام میشود:
1تا -5از آنجا که وفق ماده 20قانون حمایت خانواده مصوب 1391ثبت نکاح دائم در هر حال الزامی است و
با لحاظ تبصره ماده 29آییننامه اجرایی این قانون مصوب 27/11/1393ریاست محترم قوه قضاییه ،در فرض
سؤال که زوج بدون رضایت رسمی همسر اول و یا بدون اذن دادگاه مبادرت به ازدواج مجدد کرده است؛ دعوای
اثبات زوجیت و ثبت این نکاح قابل استماع است؛ بدون آنکه نیازی باشد که زوجه قبلی به عنوان خوانده طرف
دعوا قرار گیرد؛ اما چنانچه ایشان به عنوان خوانده دعوا قرار گیرد عدم حضور وی در جلسه دادرسی و یا عدم
اجازه وی به ازدواج مجدد مؤثر در مقام نیست؛ همچنان که عدم رعایت حکم مقرر در ماده 16قانون حمایت
خانواده مصوب 1353از حیث مراجعه به دادگاه جهت تحصیل اذن به ازدواج مجدد ،مانع از استماع دعوای اثبات
زوجیت و الزام زوج به ثبت واقعه نکاح نیست و ضمانت اجرای کیفری مندرج در ماده 49قانون حمایت خانواده
مصوب 1391نیز مانع حکم به ثبت چنین نکاحی نیست؛ بر این اساس دفتر رسمی طلاق نیز ملزم است بر اساس
رأی قطعی صادره از مرجع قضایی مبادرت به ثبت ازدواج دوم نماید و نمیتواند به استناد فقدان رضایت همسر
اول در ازدواج و یا عدم تحصیل اذن در ازدواج مجدد ،از ثبت ازدواج مجدد استنکاف ورزد؛ اما در اجرای ماده
72قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392و با توجه به غیر قابل گذشت بودن جرم موضوع ماده 49قانون
حمایت خانواده مصوب ،1391دادگاه خانواده که به دعوای اثبات زوجیت و ثبت نکاح دوم رسیدگی میکند،
مکلف است مراتب وقوع جرم موضوع ماده اخیرالذکر )در فرض سؤال ازدواج دائم بدون ثبت رسمی آن( را به
دادستان اطلاع دهد.
دکتر احمد محمدی باردئی
مدیر کل حقوقی قوه قضاییه