استعلام
الف :آیا دادگاه می تواند مستقیما و بدون اینکه دادستان و یا محکوم علیه از وی درخواست کرده باشند راسا در
مورد تعلیق حین اجرای مجازات تصمیم بگیرد؟
ب :در موردی که محکوم علیه به تحمل حبس و پرداخت دیه محکوم شده باشد آیا برای تعلیق حین اجرای مجازات
باید علاوه بر تحمل یک سوم حبس ،یک سوم دیه را هم پرداخت کرده باشد؟ اگر برای پرداخت دیه همچنان مهلت
داشته باشد به چه نحوه باید عمل کرد؟
پاسخ اداره کل حقوقی
جناب آقای بارانی
رئیس محترم شعبه هفدهم دیوان عالی کشور
با سلام و دعای خیر؛
بازگشت به استعلام شماره 9000/2286/110مورخ 1401/2/19به شماره ثبت وارده 162مورخ
،1401/2/20نظریه مشورتی این اداره کل به شرح زیر اعلام میشود:
الف ،هر چند که طبق ماده 49قانون مجازات اسلامی مصوب ،1392دادگاه میتواند ضمن حکم محکومیت یا
پس از آن ،قرار تعلیق اجرای مجازات صادر کند ،اما با عنایت به ماده 46این قانون چنانچه حکم محکومیت صادر
و دادگاه فارغ از رسیدگی شود ،فقط به درخواست دادستان یا قاضی اجرای احکام یا محکوم ،در صورتیکه یک
سوم مجازات اجرا شده باشد ،دادگاه صادر کننده حکم قطعی میتواند با احراز شرایط مقرر در قانون ،قرار تعلیق
اجرای مجازات را صادر کند و بدون رعایت این شرایط ،مجاز به صدور قرار تعلیق اجرای مجازات نیست.
ب -اولاً ،با توجه به اطلاق مواد 46و 48قانون مجازات اسلامی 1392ناظر به ماده 40این قانون »جبران ضرر
و زیان یا برقراری ترتیبات جبران« رای صدور قرار تعلیق اجرای مجازات نیز ضروری است و در غیر اینصورت
)عدم جبران ضرر و زیان یا عدم برقراری ترتیبات جبران( با توجه به بند »پ« ماده 40قانون یادشده ،شرایط
صدور قرار محقق نشده است .مقررات بند »پ« ماده 40و ماده 51قانون مجازات اسلامی 1392مغایر هم
نیستند؛ زیرا ماده 51ضمن آنکه بر اصل کلی که صدور قرار تعلیق اجرای مجازات مانع اعمال حق مدعی
خصوصی نیست ،تأکید دارد ،ناظر به موردی است که بین طرفین ترتیبی برای جبران خسارت یا دیه معین شده
باشد که صدور قرار تعلیق تأثیری بر اجران آن ترتیبات ندارد .بنابراین مقررات این دو ماده قابل جمع است.
ثانیاً ،طبق ماده 46قانون مجازات اسلامی 1392دادگاه می تواند در جرایم تعزیری درجه سه تا هشت در صورت
وجود شرایط مقرر برای تعویق صدور حکم ،اجرای تمام یا قسمتی از مجازات را از یک تا پنج سال معلق کند و
شرایط تعویق صدور حکم در ماده 40همین قانون ذکر شده و مطابق بند »پ« همین ماده یکی از این شرایط،
جبران ضرر و زیان یا برقراری ترتیبات جبران آن است و در فرض سؤال این ضرر و زیان شامل دیه نیز هست که
برای تعلیق مجازات باید یا پرداخت شده باشد یا ترتیب پرداخت آن داده شده باشد و وجود مهلت برای پرداخت
دیه با عنایت به ماده 452قانون مجازات اسلامی 1392که دیه را واجد احکام و آثار مسؤولیت مدنی یا ضمان
میداند ،مؤثر در مقام )جبران ضرر و زیان یا برقراری ترتیبات جبران( نیست.
دکتر احمد محمدی باردئی
مدیر کل حقوقی قوه قضاییه