استعلام
با توجه به ماده 25قانون مجازات اسلامی و تبصره 3و تبصره ماده 40آن قانون بفرمایید:
-1آیا مواعد آثار محکومیت مؤثر از زمان اجرای حکم آغاز و محاسبه می شود یا پس از اجرای حکم؟
-2در صورتی که فردی دارای دو محکومیت مؤثر باشد که یکی در حال اجرا ودیگری هنوز اجرا نشده ،آیا
محکومیت مؤثر اجرانشده ،سابقه محکومیت مؤثر محسوب میشود؟
-3در محاسبه مواعد آثار تبعی محکومیت مؤثر کیفری ،آیا حکمی که تخفیف یافته و قطعی شده ملاک است یا
همان حکم اولیه صادره در دادنامه ابتدایی؟
-4با توجه به تبصره 3ماده 25قانون مذکور اگر در پروندهای قسمتی از حکم صادره مشمول عفو شود و مابقی
در حال اجرا باشد ،نحوه محاسبه مواعد محکومیت مؤثر چگونه و از چه زمانی است و آیا پس از اجرای حکم یا
همان مجازات قضایی صادره در دادنامه که قطعی شده و قسمتی از آن مشمول عفو گردیده است؟
پاسخ اداره کل حقوقی
-1با عنایت به تصریح ماده 25قانون مجازات اسلامی مصوب ،1392که مقرر داشته محکومیت قطعی کیفری
در جرایم عمدی »پس از اجرای حکم« یا »شمول مرور زمان« در مدت زمان مقرر در این ماده محکوم را از حقوق
اجتماعی به عنوان مجازات تبعی محروم میکند ،ملاک محاسبه محرومیت محکومعلیه از حقوق اجتماعی ،اجرای
کامل مجازات اصلی است؛ یعنی پس از اجرای مجازات اصلی )یا شمول مرور زمان( و از تاریخ اتمام اجرای این
مجازات ،محکوم مطابق بندهای مقرر در ذیل ماده صدرالذکر از حقوق اجتماعی به عنوان مجازات تبعی محروم
میشود.
-2ملاک داشتن یا نداشتن سابقه محکومیت مؤثر کیفری ماده 25قانون مجازات اسلامی مصوب 1392است و
طبق این ماده چون صدور حکم به محکومیت قطعی در جرایم عمدی به مجازاتهای مندرج در ذیل این ماده
محکوم را از حقوق اجتماعی )در مدتهای مقرر در این ماده( محروم میکند؛ لذا این محکومیت قطعی ،محکومیت
مؤثر کیفری محسوب میشود؛ لذا در فرض سؤال نیز چنانچه در خصوص فردی دو حکم محکومیت قطعی به لحاظ
ارتکاب جرایم عمدی صادر شده باشد و هر دو حکم با لحاظ ماده 25قانون مجازات اسلامی مصوب 1392دارای
مجازات تبعی باشد ،هر دو محکومیت ،محکومیت مؤثر کیفری محسوب میشود؛ اعم از اینکه در حال اجرا باشد
یا هنوز اجرا نشده است.
-3با عنایت به تصریح ماده 25قانون مجازات اسلامی مصوب ،1392محکومیت قطعی کیفری در جرایم عمدی،
ملاک محاسبه محرومیت محکومعلیه از حقوق اجتماعی »محکومیت قطعی کیفری مندرج در حکم« است؛ اعم از
اینکه در تعیین مجـازات به لحاظ جهـات قانونی ،تخفیف یا تشدید اعـمال شده باشد و همچنین مجازاتی که پس
از اعمال ماده 483قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392صادر و اجرا میشود ،محکومیت قطعی کیفری
محسوب میشود و ملاک محرومیت یا عدم محرومیت محکومعلیه از حقوق اجتماعی )مجازات تبعی( با لحاظ
ماده 25قانون مجازات اسلامی مصوب 1392است.
-4عفو از موارد اجرای مجازات است؛ کما اینکه مطابق تبصره 3ماده 25قانون مجازات اسلامی مصوب ،1392
»در عفو و آزادی مشروط ،اثر تبعی محکومیت پس از گذشت مدتهای فوق از زمان عفو یا اتمام آزادی مشروط
رفع میشود «...؛ بنابراین ،چنانچه بخشی از محکومیت قطعی که طبق ماده 25قانون صدرالذکر دارای اثر تبعی
)مجازات تبعی( است مشمول عفو شود ،چون عفو از موارد اجرای مجازات است باقیمانده مجازات اصلی باید
اجرا شود و شروع اعمال مجازات تبعی از تاریخ اتمام اجرای باقیمانده مجازات اصلی است.
دکتر احمد محمدی باردئی
مدیر کل حقوقی قوه قضاییه