نظریه مشورتی ۷/۱۴۰۱/۱۳۴۱

در فرض تحقق اشتباه قاضی منجر به بازداشت شخص متهم و مطالبه خسارت از کمیسیون مربوط ،چنانچه اشتباه در تاریخی مقدم بر تاریخ تصویب قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392حادث شده ولی تاریخ احراز آن مؤخر بر تاریخ تصویب قانون مذکور باشد؛ مثلا اشتباه در سال 1390حادث شده و در سال 1395تحقق آن به موجب رأی مرجع بالاتر احراز شده است ،آیا امکان مطالبه خسارت وجود دارد؟ به عبارت دیگر ملاک برای قابلیت استماع درخواست ،تاریخ حدوث اشتباه است یا تاریخ احراز آن؟

جبران خسارت از بازداشت شدگانی که با صدور حکم برائت یا قرار منع پیگرد قطعی ،بیگناهی آنان اثبات می شود ،در اصل یکصد و هفتاد و یکم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و در ماده 58قانون مجازات اسلامی مصوب 1370و سپس در ماده 13قانون مجازات اسلامی مصوب 1392مورد حکم قرار گرفت و آنچه در مواد 255تا 261قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392در این خصوص وضع شده است ،از حیث ماهوی متضمن وضع قاعده جدیدی نیست؛ بلکه صرفاً ناظر بر شکل و نحوه جبران خسارت است .مطابق ماده 257قانون آیین دادرسی کیفری ،بازداشت شدگان بیگناه باید ظرف شش ماه از تاریخ ابلاغ رأی قطعی حاکی از بیگناهی خود، درخواست جبران خسارت وارده را به کمیسیون استانی تقدیم کنند؛ بنابراین در فرض سؤال که تاریخ بازداشت متهم بیگناه قبل از لازمالاجرا شدن قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392بوده و حکم برائت یا قرار منع تعقیب قطعی بعد از لازمالاجرا شدن این قانون صادر شده است ،مشمول مقررات مواد 255تا 261قانون پیشگفته است. دکتر احمد محمدی باردئی مدیر کل حقوقی قوه قضاییه