نظریه مشورتی ۷/۱۴۰۱/۱۱۹

با توجه به حکم ماده 4قانون بیمه اجباری خسارات واردشده به شخص ثالث در اثر حوادث ناشی از وسایل نقلیه مصوب 1395که مقرر میدارد ...» :زیاندیده ...دعوا را علیه بیمهگر و مسبب حادثه مطرح میکند ،«...خواهشمند است به پرسشهای زیر پاسخ دهید :الف( چنانچه زیاندیده فقط خواهان مطالبه خسارت از بیمهگر باشد و قصد مطالبه خسارت از مسبب حادثه را نداشته باشد: -1چنانچه زیاندیده دعوای مطالبه خسارت را صرفاً به طرفیت بیمهگر مطرح کند ،آیا چنین دعوایی قابل استماع است؟ -2اگر دعوای مطالبه خسارت را بدواً به طرفیت بیمهگر مطرح کند و سپس با طرح دعوای جلب ثالث ،اقدام به جلب مسبب حادثه کند ،آیا دعوای مطالبه زیان ،قابل استماع است؟ -3چنانچه زیاندیده دعوای مطالبه خسارت را به طرفیت مسبب حادثه و بیمهگر )هر دو( مطرح کند ،دادگاه در مورد مسبب حادثه چه نوع حکم یا قراری باید صادر کند؟ -4اگر خسارت مورد مطالبه ،خسارت بدنی )دیه( باشد و دادگاه جزایی سابقاً در خصوص خسارت )دیه( حکم بر محکومیت مسبب حادثه صادر کرده باشد ،آیا دعوای مطالبه خسارت به طرفیت زیاندیده و بیمهگر )هر دو( دعوا به طرفیت بیمهگر ،قابل استماع است؟ ب -اگر زیاندیده خسارت را از مسبب حادثه و بیمهگر مطالبه و دعوا را به طرفیت هر دو مطرح کند ،آیا دادگاه باید حکم بر محکومیت تضامنی مسبب حادثه و بیمهگر صادر کند؟ ویا آنکه به سبب وجود قرارداد بیمه ،مسبب حادثه مبرا از مسؤولیت است و منحصراً بیمهگر مسؤول جبران خسارت خواهد بود و صرفاً باید حکم بر محکومیت بیمهگر صادر شود؟

الف -1 -با توجه به بند »الف« ماده 4قانون بیمه اجباری خسارات وارد شده به شخص ثالث در اثر حوادث ناشی از وسایل نقلیه مصوب ،1395چنانچه زیاندیده بخواهد حسب مورد علیه شرکت بیمه یا صندوق تأمین خسارتهای بدنی طرح دعوا کند ،لزوم ًا باید مسبب حادثه را نیز طرف دعوا قرار دهد؛ زیرا احراز وقوع حادثه و تحقق مسؤولیت برای شرکت بیمه فرع بر آن است که مسبب حادثه طرف دعوا قرار گرفته و دفاعیات وی استماع شود؛ بنابر مراتب فوق ،در صورتیکه دعوای مطالبه خسارت فقط به طرفیت شرکت بیمه مطرح شود ،قابلیت استماع ندارد. -2با توجه به اینکه طرح دعوای جلب ثالث به منظور تقویت موضع جالب ثالث یا ادعای حقی مستقل است ،چنانچه مجلوب ثالث شخصی باشد که دعوای اصلی متوجه او است ،تقدیم دادخواست جلب ثالث امکانپذیر نیست و خواهان میتواند مجدداً دادخواست با درج مشخصات صحیح خوانده اقامه کند. -3همانگونه که آورده شد ،طرف دعوا بودن مسبب حادثه به عنوان خوانده به جهت احراز ورود خسارت و استناد آن به وی و وجود رابطه قراردادی بین مسبب حادثه و شرکت بیمه است؛ بر این اساس ،رسیدگی دادگاه محدود به احراز موارد مذکور بوده و با توجه به حکم مقرر در ماده 4قانون صدرالذکر ،شرکت بیمه به جبران خسارات وارده در حدود مسؤولیت مندرج در قرارداد بیمه محکوم میشود؛ مگر آنکه طرف دعوا بودن مسبب حادثه همچنین بابت خساراتی باشد که مشمول قرارداد بیمه نمیباشد؛ در این صورت مرجع قضایی نسبت به مسبب حادثه اتخاذ تصمیم میکند. -4از آنجا که در پرونده کیفری محکومیت شرکت بیمه علیالاصول منتفی است )مواد 8و 9قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392و مواد 143و 145قانون مجازات اسلامی مصوب ،(1392در فرض سؤال که زیاندیده بدو ًا با طرح شکایت کیفری ،حکم قطعی بر محکومیت مسبب حادثه به پرداخت دیه تحصیل کرده است ،با توجه به اینکه وقوع حادثه و استناد آن به مسبب حادثه و مسؤولیت وی به موجب رأی مرجع قضایی به اثبات رسیده است ،به نظر میرسد این فرض از شمول بندهای »الف« و »ب« ماده 4قانون بیمه اجباری خسارات واردشده به شخص ثالث در اثر حوادث ناشی از وسایل نقلیه مصوب 1395خارج باشد و نیازی به طرح دعوای مطالبه خسارت به طرفیت مسبب حادثه و شرکت بیمه یا صندوق تأمین خسارت بدنی نباشد و صرف طرح دعوا به طرفیت شرکت یا صندوق یادشده کفایت کند. ب -در فرضی که خواهان ،دعوا را به طرفیت مسبب ورود زیان و شرکت بیمه مطرح کرده است ،محکومیت مسبب حادثه و شرکت بیمه به پرداخت خسارت به صورت تضامنی با توجه به اصل عدم تضامن ،علیالاصول فاقد وجاهت قانونی است و اگر مقصود خواهان محکومیت تضامنی آنها باشد ،چنین دعوایی مردود است؛ اما اگر مقصود محکومیت تضامنی نباشد ،طرف دعوا بودن مسبب حادثه به عنوان خوانده از جهت احراز ورود خسارت و استناد آن به وی و همچنین تا حدودی که خسارت وارده مشمول قرارداد بیمه نمیباشد قابل توجیه است. دکتر احمد محمدی باردئی مدیر کل حقوقی قوه قضاییه