نظریه مشورتی ۷/۱۴۰۱/۱۰۷۹

در پروندهای خواهان به دلیل ناتوانی در پرداخت هزینه دادرسی تقاضای اعسار از پرداخت هزینه دادرسی را مطرح کرده و مورد موافقت دادگاه رسیدگیکننده قرار گرفته و در نهایت حکم به محکومیت خوانده صادر شده است؛ اما بهرغم اینکه محکومعلیه به صورت موقت از پرداخت هزینه دادرسی معاف شده است ،در رأی در خصوص پرداخت هزینه دادرسی پس از محکومله واقع شدن اظهارنظر نشده و رأی قطعی شده است .پس از وصول پرونده به اجرای احکام و اخذ محکومبه از محکومعلیه ،با توجه به اینکه در رأی صادره اظهارنظری جهت اخذ هزینه دادرسی از محکومله صورت نپذیرفته است ،آیا اجرای احکام در وصول هزینه دادرسی تکلیفی ندارد یا آنکه مکلف است هزینه دادرسی را از محکومبه کسر کند؟

اولاً ،صدور حکم اعسار خواهان از پرداخت هزینه دادرسی موجب معافیت موقت وی از پرداخت هزینه دادرسی است و در صورت صدور حکم به نفع خواهان ،در اجرای ماده 514قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب ،1379قاضی اجرای احکام این هزینه را وصول میکند؛ هرچند در رأی دادگاه به این موضوع تصریح نشده باشد. ثانیاً ،پس از صدور حکم و اخذ محکومبه از طریق اجرای احکام مدنی در صورتی که میزان محکومبه ،به تشخیص قاضی مربوط موجب خروج محکومله از اعسار باشد و محکومبه از مستثنیات دین نباشد ،وفق ماده 514قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب ،1379هزینه دادرسی از محل محکومبه وصول میشود. ثالثاً ،به موجب ماده 514قانون یاد شده ،هرگاه معسر به تأدیه تمام یا قسمتی از هزینه دادرسی متمکن گردد ،ملزم به تأدیه آن خواهد بود؛ بنابراین ،چنانچه دادگاه احراز کند محکومله به هر طریقی؛ از جمله به سبب وصول محکومبه خارج از فرآیند اجرای احکام مدنی متمکن شده است ،دستور وصول هزینه دادرسی از محل اموال وی را صادر میکند. دکتر احمد محمدی باردئی مدیر کل حقوقی قوه قضاییه