استعلام
-1برای تشخیص سابقه محکومیت موثر کیفری ،آیا مجازات قانونی و درجه اولیه آن در قانون ملاک اعمال
ماده 25قانون مجازات اسلامی است یا مجازات مندرج در دادنامه )محکومیت قضایی(؟
-2اگر مجازات موضوع دادنامه و محکومیت قضایی و یا قانونی اولیه حسب مورد با شرایط و اوصاف بند
یک فوق به یکی از علل قانونی هم چون ماده 483قانون آیین دادرسی کیفری یا عفو یا تقلیل و یا تبدیل
اجباری و غیره پس از قطعیت حکم تغییر یابد،آیا ملاک تشخیص سابقه محکومیت موثر کیفری ،حکم قطعی
اولیه است یا حکم ثانویه پس از اعمال نهادهای ارفاقی و یا قانونی؟
-3طبق بند »پ« ماده 45الحاقی به قانون مبارزه با مواد مخدر در سال ،1396در مواردی که مرتکب به
علت ارتکاب جرائم موضوع این قانون سابقه محکومیت قطعی به اعدام یا حبس ابد و یا حبس بیش از پانزده
سال دارد ،قواعد و مجازات صدر آن ماده )اعدام( بر مرتکبین بار میشود .اگر در مورد چنین فردی،مجازات
مورد دادنامه و محکومیت قضایی و یا قانونی اولیه به یکی از علل قانونی هم چون عفو ،تقلیل و یا تبدیل
اجباری ،به غیر اعدام و غیر حبس ابد و یا کمتر از پانزده سال حبس تبدیل شود ،آیا باز هم قواعد بند »پ« و
صدر ماده 45الحاقی به قانون مبارزه با مواد مخدر پا برجاست؟ آیا سوابق اولیه ملاک است یا موارد تبدیلی
و تخفیفی؟
پاسخ اداره کل حقوقی
-1با عنایت به تصریح ماده 25قانون مجازات اسلامی مصوب 1392که مقرر داشته» :محکومیت قطعی
کیفری در جرایم عمدی پس از اجرای حکم یا شمول مرور زمان در مدت مقرر در این ماده ،محکوم را از حقوق
اجتماعی به عنوان مجازات تبعی محروم میکند« ،ملاک داشتن یا نداشتن سابقه محکومیت مؤثر کیفری ،همان
محکومیت قطعی کیفری مندرج در حکم است؛ هرچند در تعیین مجازات به لحاظ جهات قانونی مقررات تخفیف
یا تشدید اعمال شده باشد.
-2مجازاتی که پس از اعمال ماده 483قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392صادر و اجرا میشود،
محکومیت قطعی کیفری محسوب میشود و ملاک محرومیت یا عدم محرومیت محکوم از حقوق اجتماعی
)مجازات تبعی( است و چنانچه در اثر صدور حکمِ محکومیت قطعیِ اولیه و اجرای آن ،محکوم به عنوان
مجازات تبعی از حقوق اجتماعی محروم شده باشد ،هرگاه محکومیت قطعی کیفری در جرایم عمدی که پس از
اعمال ماده 483قانون مذکور صادر شده است فاقد مجازات تبعی باشد ،آثار مجازات تبعی ناشی از محکومیت
قطعی اولیه رفع میشود.
-3اولاً ،اعمال سوابق محکومیت قطعی موضوع بند »پ« ماده 45الحاقی به قانون مبارزه با مواد مخدر مصوب
1396در تعیین مجازات ،ناظر به مرتکبان جرایمی است که پس از لازمالاجرا شدن این قانون ،مرتکب جرایمی
میشوند که در این قانون دارای مجازات اعدام یا حبس ابد است و مبنای محاسبه اعمال تخفیف مجازات
مشمولان اعدام و حبس ابد مطابق رأی وحدت رویه شماره 783مورخ 19/9/1398هیأت عمومی دیوان
عالی کشور» ،مجازات موجود قابل اجرا است«؛ بنابراین اگر فردی سابقه محکومیت قطعی به اعدام را داشته و
پیش از لازمالاجرا شدن ماده واحده الحاقی به قانون مبارزه با مواد مخدر مصوب ) ،1396با داشتن یک سابقه
محکومیت به حبس بیش از پانزده سال( مشمول عفو مقام معظم رهبری قرار گرفته و مجازات اعدام وی به
»حبس ابد« تبدیل شده باشد ،مشمول بند »ب« ماده 10قانون مجازات اسلامی مصوب 1392است و در
اجرای مادهواحده الحاقی موصوف ،مجازات محکوم باید به »حبس و جزای نقدی درجه دو« تبدیل شود و ملاک
سابقه محکومیتِ موضوع بند »پ« مادهواحده مورد بحث نیز میزان محکومیت قابل اجرا ،یعنی محکومیت تبدیل
یا تخفیفیافته است
دکتر احمد محمدی باردئی
مدیر کل حقوقی قوه قضاییه