نظریه مشورتی ۷/۱۴۰۰/۹۵۲

شخص »الف« مبلغی را با شرط پرداخت سود ماهیانه به شخص »ب« ،از ایشان دریافت میکند .آیا در صورت تحقق جرم ربا ،شخص »الف« میتواند تحت این عنوان شکایت کیفری علیه شخص »ب« طرح کند؟

موضوع در کمیسیونهای سؤالات خاص کیفری و آیین دادرسی کیفری ) (2مطرح و در خصوص فرض سؤال دو دیدگاه وجود دارد: دیدگاه نخست :اگر ربادهنده مضطر و مشمول تبصره 2ماده 595قانون مجازات اسلامی )تعزیرات مصوب (1375باشد، به سبب معافیت از مجازات ،میتواند شاکی خصوصی واقع شود و علاوه بر درخواست مجازات رباگیرنده ،خسارات وارده و ضرر و زیان ناشی از جرم را مطالبه کند؛ اما اگر بدون اضطرار ربا داده باشد ،به صراحت ماده 595قانون یاد شده مجرم است و همان مجازاتی را دارد که رباگیرنده خواهد داشت .در این صورت او شاکی خصوصی محسوب نمیشود؛ زیرا شاکی خصوصی شخصی است که از وقوع جرم ارتکابیافته به وسیله غیر ،متضرر شده باشد و در مورد بحث، ربادهنده بدون اضطرار ،مرتکب اضرار به خود شده است و از این جهت از تعریف شاکی خصوصی خارج است؛ ضمن آنکه ،اگر ربادهنده را شاکی خصوصی بدانیم ،باید به وی اجازه دهیم ضرر و زیان وارده؛ اعم از مادی و معنوی را مطالبه کند و این با روح قانون که ربادهنده و رباگیرنده را در یک ردیف قرار داده است ،مغایر است. دیدگاه دوم :با توجه به عبارت »علاوه بر رد اضافه به صاحب مال« مصرح در ماده 595قانون مجازات اسلامی )تعزیرات( مصوب ،1375ربادهنده به طور مطلق استحقاق استرداد وجه یا مال اضافی را دارد؛ لذا مفروض قانونگذار آن است که ربادهنده به طور مطلق از وقوع جرم متحمل ضرر و زیان شده و مطابق ماده 10قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 وی میتواند به عنوان شاکی از رباگیرنده شکایت کند؛ هرچند این امر مانع از رسیدگی به اتهام خود او نخواهد بود. دکتر احمد محمدی باردئی مدیر کل حقوقی قوه قضاییه