استعلام
مقنن در کتاب پنجم قانون مجازات اسلامی مصوب 1375از عبارت »علاوه بر جبران خسارت وارده و پرداخت
اجرتالمثل« )ماده (598و یا »جبران خسارت وارده« موضوع ماده 604استفاده کرده است:
-1آیا دادگاه کیفری میتواند بدون ارایه دادخواست پیرامون خسارت و یا اجرتالمثل رأی صادر کند؟.
-2در صورتی که نیازمند به دادخواست باشد ،چه کسی باید دادخواست را اقامه نماید؛ وزارتخانه بزهدیده یا
استانداری و یا وزارت کشور و یا همان مرجعی که از قبل اقدامات مجرمانه خسارت دیده است ؟مثلا مقامات
شهرداری باعث تضییع اموال شهرداری شدهاند آیا شهرداری بایدعلیه شهردار یا شورای شهر اقامه دعوای
حقوقی کند؟
-3آیا دادگاه کیفری صلاحیت ذاتی برای رسیدگی به دادخواست را دارد؟.
پاسخ اداره کل حقوقی
-1ضرر و زیان ناشی از جرم و صدور حکم به جبران آن ،از حیث ماهیت ،مجازات محسوب نمیشود و مطالبه
آن ،عنوان دعوای حقوقی را دارد و با توجه به قاعده کلی مذکور در ماده 15قانون آیین دادرسی کیفری
مصوب ،1392صدور حکم به جبران خسارت جز در مواردی که مقنن به صدور چنین احکامی بدون تقدیم
دادخواست تصریح کرده است ،نیازمند تقدیم دادخواست است؛ بنابراین صرف ذکر عبارت »علاوه بر جبران
خسارات وارده« در مواد 598و 604قانون مجازات اسلامی )تعزیرات( مصوب ) 1375مذکور در فرض
استعلام( به معنای نفی نیاز به تقدیم دادخواست و رعایت تشریفات مربوط نیست.
-2برابر ماده 11قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392تعقیب متهم و اقامه دعوی از جهت حیثیت عمومی
بر عهده دادستان و اقامه دعوی و درخواست تعقیب متهم از جهت حیثیت خصوصی با شاکی یا مدعی خصوصی
است و با عنایت به مواد 14 ،10 ،9و 15قانون یادشده ،مطالبه ضرر و زیان بر عهده بزهدیده است و در موارد
ورود خسارت به اموال عمومی ،دستگاه متولی امر مکلف به اقدام است و دادستان علیالاصول تکلیفی به تقدیم
دادخواست ضرر و زیان ندارد؛ مگر در مواردی مانند تبصره یک الحاقی به بند »د« ماده 2قانون اصلاح موادی
از قانون تشکیل سازمان بازرسی کل کشور مصوب 1393که دادستان در محدوده موضوع بند »د« ماده 2
قانون فوقالذکر بنا به تصریح مقنن بدون پرداخت هزینه دادرسی اقدام به تقدیم دادخواست میکند.
-3دعوای مطالبه مال یا خسارت اصولاً دعوای مدنی است که در صلاحیت دادگاه حقوقی است ،اما قانونگذار
به موجب ماده 15قانون آیین دادرسی کیفری به مدعی خصوصی این اختیار را داده است که دعوای مذکور را
به تبع امر کیفری در دادگاه جزای طرح کند تا توامان رسیدگی شود .در این صورت برای دادگاه کیفری
صلاحیت اضافی ایجاد میشود هر چند این اختیار نافی صلاحیت دادگاه حقوقی نیست .لذا در فرض پرسش،
دادگاه کیفری صلاحیت رسیدگی به موضوع ضرر و زیان ناشی از جرم را دارا است/.