نظریه مشورتی ۷/۱۴۰۰/۵۸۶

آیا قاعده )الزرع للزارع و لو کان غاصباْ( صرفاْ جنبه حقوقی دارد یا مسؤولیت کیفری نیز به دنبال دارد؛ به عبارت دیگر ،اگر مالک زمین با علم به اینکه محصول ناشی از بذر متعلق به دیگری است ،آن را تخریب کند ،آیا صرف ًا ضامن خسارت وارده است یا مسؤولیت کیفری نیز دارد؟

مستفاد از مواد 33قانون مدنی و 165قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی و 48قانون اجرای احکام مدنی و نیز قاعده فقهی »الزَرعُ للزارع و لو کان غاصباً« ،محصولی که از کاشتن بذر در ملک دیگری حاصل میشود ،متعلق به صاحب بذر )زارع( است؛ هرچند زارع غاصب بوده و بدون رضایت مالک زمین اقدام به کاشت بذر در ملک غیر کرده باشد و صاحب ملک نیز مستحق دریافت اجرتالمثل زمین است .از سوی دیگر، مرجع رسمی تظلمات و شکایات ،دادگستری است و انجام اقدامات خودسرانه از سوی افراد جهت احقاق حقوق احتمالی خود ممنوع است؛ همچنین با توجه به ارتباط جرم با نظم عمومی ،هر کسی عمداً محصول مذکور را تخریب کند ،اعم از اینکه مالک زمین باشد یا چنین نباشد ،رفتار وی طبق ماده 684قانون مجازات اسلامی )تعزیرات( مصوب 1375جرم محسوب و مشمول مجازات مقرر در این ماده است .در فرض سؤال هم ،اگر مالک زمین عمداً محصول زارع را تخریب کند ،از مصادیق این ماده میباشد که تشخیص آن با قاضی رسیدگیکننده است .بدیهی است مالک زمین میتواند جهت احقاق حقوق خود و جلوگیری از اقدامات زارع ،از طریق مراجع قضایی اقدام کند. روح اله رئیسی معاون اداره کل حقوقی قوه قضاییه