نظریه مشورتی ۷/۱۴۰۰/۵۲۵

آیا توبه مختص قبل از قطعیت حکم است یا اینکه بعد از صدور حکم قطعی نیز چنانچه توبه محکوم احراز شود ،دادگاه میتواند قواعد تخفیف را اعمال کند؟ اگر نظر بر شمول توبه بعد از صدور حکم قطعی است ،آیا باید مجازات قانونی مدنظر قرار گیرد یا مجازات قضایی؟

اولاً ،منظور از عبارت »متهم قبل از اثبات جرم توبه کند« ،مذکور در ماده 114قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 این است که متهم باید قبل از قطعیت حکم )قبل از صدور حکم قطعی( توبه کند و دادگاه رسیدگیکننده در هر مرحله از مراحل دادرسی ،اعم از بدوی یا تجدیدنظر و قبل از قطعیت حکم ،توبه متهم و ندامت و اصلاح وی را احراز کند؛ زیرا مادام که حکم محکومیت کسی قطعی نشده است ،نمیتوان جرم او را ثابت دانست و به همین جهت ،صدور کیفرخواست و نیز صدور رأی بدوی که قابل تجدید نظر باشد» ،اثبات جرم« تلقی نمی¬شود .در جرایم موجب حد به استثنای قذف و محاربه ،با توجه به قسمت اخیر ماده مذکور ،در صورت توبه مرتکب بعد از »اثبات جرم« ،یعنی »بعد از صدور حکم قطعی« ،دادگاه فقط میتواند عفو مجرم را توسط رئیس قوه قضاییه از مقام رهبری درخواست کند. ثانیاً ،مستنبط از ماده 118قانون مجازات اسلامی مصوب 1392این است که در جرایم تعزیری و در اعمال مقررات ماده 115قانون مذکور ،مرتکب باید قبل از صدور حکم قطعی توبه کند و ادله مربوط به توبه را تا قبل از قطعیت حکم ،به مقام قضایی )اعم از تعقیب یا رسیدگی( ارائه کند و توبه بعد از صدور حکم ،فاقد اثر قانونی است. روح اله رئیسی معاون اداره کل حقوقی قوه قضاییه