نظریه مشورتی ۷/۱۴۰۰/۳۷۸

در پروندههای بسیاری خواهان ضمن مطالبه مهریه ،ادعای اعسار از پرداخت هزینههای دادرسی را مطرح و یا معافیت از پرداخت این هزینهها و خسارات دادرسی را نیز مطالبه میکند و محاکم نیز در اجرای ماده 5قانون حمایت خانواده مصوب 1391خواهان را از پرداخت این هزینهها معاف و یا با قبول اعسار از پرداخت هزینه دادرسی رأی بر اعسار موقت صادر میکنند؛ دادگاه در مام انشای رأی در خصوص هزینه دادرسی موضوع مطالبه خواهان چه تصمیمی اتخاذ کند؟

اولاً ،صدور حکم اعسار خواهان از پرداخت هزینه دادرسی موجب معافیت موقت وی از پرداخت هزینه دادرسی است و در صورت صدور حکم به نفع خواهان ،اجرای احکام این هزینه را وصول میکند و محکوم کردن خوانده به پرداخت هزینه دادرسی در حق مدعی اعسار پیش از آنکه از وی هزینهای وصول شده باشد ،بر خلاف موازین و اصول حاکم بر مسؤولیت مدنی است و بر این اساس در خصوص خواسته خواهان به این امر حکم بر بیحقی وی صادر می شود. ثانیاً ،معافیت از پرداخت هزینه دادرسی و یا موکول کردن پرداخت آن به زمان اجرای حکم موضوع ماده 5قانون حمایت خانواده مصوب 1391به تجویز قانون و به تشخیص و دستور قاضی رسیدگیکننده است و منصرف از حکم اعسار از پرداخت هزینه دادرسی است که پس از اقامه دعوای اعسار و رسیدگی به آن صادر میشود. همچنین معافیت از پرداخت هزینه دادرسی موضوع تبصره ماده 5قانون مذکور و همچنین تبصره الحاقی مورخ 18/12/1394به ماده 505قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب 1379به حکم قانون است و با توجه به اینکه اخذ هرگونه وجهی از اشخاص منوط به تصریح مقنن است ،در موارد مذکور نمیتوان با اخذ ملاک از ذیل بند 23ماده 3قانون وصول برخی از درآمدهای دولت و مصرف آن در موارد معین مصوب 1373با اصلاحات بعدی ،در صورت محکومله واقع شدن خواهان هزینه دادرسی را از محکومعلیه وصول کرد؛ همچنانکه در صورت دستور دادگاه مبنی بر پرداخت هزینه دادرسی در زمان اجرای حکم )موضوع ماده 5 قانون حمایت خانواده مصوب ،(1391همانگونهکه در بند اولاً آورده شد ،نمیتوان پیش از وصول این هزینهها و ضمن صدور رأی ،خوانده را به پرداخت آن محکوم کرد .بر این اساس ،در این فروض نیز دادگاه در خصوص خواسته خواهان مبنی بر محکومیت خوانده به پرداخت هزینه دادرسی ،حکم بر بیحقی وی صادر میکند. روح اله رئیسی معاون اداره کل حقوقی قوه قضاییه