استعلام
با توجه به اینکه مطابق ماده 29قانون مجازات اسلامی مصوب 1392حداکثر مدت بازداشتی بدل از جزای نقدی
سه سال میباشد و در جرایم مواد مخدر و قاچاق کالا و ارز این مدت نیز بیشتر است ،اعمال مقررات بازداشت
بدل از جزای نقدی در این جرایم به چه صورت است؟
پاسخ اداره کل حقوقی
الف( قانونگذار در تبصره 2ماده » 31قانون اصلاح قانون مبارزه با مواد مخدر مصوب 1376مجمع تشخیص
مصلحت نظام با اصلاحات و الحاقات بعدی« ،به صراحت حداکثر حبس بدل از جزای نقدی را ده سال تعیین کرده
است و چون این قانون خاص مقدم است ،به موجب ذیل ماده 29قانون مجازات اسلامی مصوب 1392به عنوان
عام مؤخر نسخ نشده و به قوت خود باقی است و در صورت تردید ،اصل عدم نسخ است .اما از آنجا که عبارت
»از حداکثر مدت حبس مقرر در قانون برای آن جرم بیشتر نیست« ،مذکور در ماده 29قانون یادشده ،در قانون
صدرالذکر نیامده است ،بنابراین عبارت مذکور شامل محکومان جرایم مواد مخدر نیز میشود .با این حال ماده 8
»دستورالعمل ساماندهی زندانیان و کاهش جمعیت کیفری زندان¬ها مصوب 6/6/1398و تبصره آن ،مفید این
معنا است که حداکثر مدت حبس بدل از جزای نقدی )سه سال( مذکور در ماده 29قانون مجازات اسلامی مصوب
1392در مورد محکومان جرایم مواد مخدر نیز اعمال می¬شود که نشان می¬دهد مبنای استنباط مرجع
تصویبکننده دستورالعمل مورد بحث ،متفاوت است و در هر حال به لحاظ اختلاف در مبانی ممکن است
استنباطهای متفاوتی از قانون وجود داشته باشد و راه¬ حل جلوگیری از آن ،شفافیت در وضع قوانین و به ویژه
نسخ صریح مواد منسوخ است.
ب( در خصوص جرایم و تخلفات مربوط به قاچاق کالا و ارز در کمیسیون آیین دادرسی کیفری دو نظر به شرح
زیر مطرح شده است:
نظریه اکثریت :در خصوص بازداشت بدل از جزای نقدی مربوط به جرایم و تخلفات مربوط به قاچاق کالا و ارز
باید مطابق ماده 60قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز مصوب 3/10/1392که قانون خاص و مؤخر بر قانون
مجازات اسلامی مصوب 1/2/1392است ،رفتار شود و مقررات ماده 29قانون مجازات اسلامی در این موارد
قابلیت اعمال ندارد.
نظریه اقلیت :هرچند قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز مصوب 1/2/1392و از جمله ماده 60آن ،قانون خاص
است و مؤخر بر قانون مجازات اسلامی 4/12/1392است؛ ولیکن قسمت اخیر ماده 60قانون
صدرالذکر مبنی بر در هر صورت حبس بدل از جزای نقدی نباید از 15سال بیشتر باشد صرفاً در مواردی قابل
اعمال است که با لحاظ ماده 29قانون مجازات اسلامی مصوب ،1392جرم مربوطه )جرایم قاچاق کالا و ارز
موضوع قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز (1392دارای مجازات حبس مقرر در قانون نباشد و چنانچه جرم یادشده
دارای مجازات قانونی حبس باشد ،مدت بازداشت بدل از جزای نقدی نباید از حداکثر حبس مقرر در قانون برای
آن جرم بیشتر باشد و در هر حال مدت بازداشت بدل از جزای نقدی در جرایم موضوع قانون مبارزه با قاچاق کالا
و ارز بیش از پانزده سال نخواهد بود.
روح اله رئیسی
معاون اداره کل حقوقی قوه قضاییه